ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 112

Yerə Oxşarlıq İndeksi

Yerə Oxşarlıq İndeksi - bir planetin və ya peykin Yerə fiziki oxşarlığı göstərən vahid. Bu sıfırdan birə qədər şkaladır, və bu şkalada Yerin dəyəri sıfırdır. YOİ planetlərin və ya peyklərin radiusunun, sıxlığının, porabula sürətinin və yerüstü te ...

Apollon proqramı

Apollon proqramı və ya Apollon layihəsi - NASA tərəfindən reallaşdırılmış Aya uçuş layihəsidir. Gemini layihəsindən sonra qəbul edilən bu proqramın reallaşmasında kosmik yarış və soyuq müharibənin böyük rolu olmuşdur. Layihə Apollon kosmik vasitə ...

Daşıyıcı raket

NASA daşıyıcı raketləri Dünya orbitindən daşıdığı yük qabiliyyətinə görə aşağıdakı kimi təsnifatlandırmışdır: Orta daşıyıcı raket: 2.000 to 20.000 kiloqram 4.400 to 44.100 funt - misal üçün Soyuz ST Kiçik daşıyıcı raket: < 2.000 kiloqram 4.400 ...

Gemini layihəsi

ABŞ-ın Apollon layihəsinə hazırlıq mərhələsində həyata keçirdiyi əvvəlki bütün rekordları qıran layihədir. Kəsilmiş bir konus şəklində kosmosa buraxılması üçün sifariş verilmiş 12 ədəd vasitə, 2 nəfər üçündür. İlk vasitə Gemini 1, 8 Aprel 1964-cü ...

Geosinxron orbit

Geosinxron orbit - Yer ətrafında fırlanma dövrü Yerin öz oxu ətrafında fırlanma dövrünə - 23 saat 56 dəqiqə 4.1 saniyəyə bərabər olan peykin orbiti. Geostasionar – rabitə sistemlərində: peykin Yerə nəzərən tərpənməz vəziyyətinin saxlandığı orbit; ...

Kennedi Kosmik Mərkəzi

Kennedi Kosmik Mərkəzi, 1968-ci ildən bəri NASA-nın bütün pilotlu kosmik uçuşlarında istifadə olunan və hal-hazırda mövcud üç kosmik gəminin buraxılışı və müşahidə qurğusu kimi istifadə olunan kosmik mərkəzdir. Miami ilə Jacksonville arasındakı K ...

Kosmik sürətlər

Yer səthindən üfüqi istiqamətdə atılmış cismə hansı sürət vermək lazımdır ki, o Yerin süni peykinə çevrilsin? Bu suala cavab vermək məqsədilə məsələni tərsinə həll edək. Fərz edək ki, üfüqi istiqamətdə atılmış cismə elə v 1 {\displaystyle v_{1}} ...

Kosmik uçuş

Kosmik uçuş - Yerdən atmosfer xaricində və ya kosmosda reallaşdırılan səfər. Kosmik uçuşkar insanlı və ya insansız kosmik gəmilər vasitəsiylə elmi, hərbi və ya kommersiya məqsədləri ilə həyata keçirilir.

Marshall Kosmik Uçuş Mərkəzi

George C. Marshall Kosmik Uçuş Mərkəzi, George C. Marshall Kosmik Uçuş Mərkəzi ; NASA-nın əsasən mərkəzidir, kosmik -raket dartı qurğuları sistemləri, kosmik gəminin xarici yanacaq çənləri, uçuş və ekipaj təlimləri, Beynəlxalq Kosmik Stansiyası, ...

NASA

NASA - ABŞ-ın mülki kosmik proqramlarını həyata keçirmək üçün yaradılmış icraedici dövlət agentliyi. NASA 1958-ci ilin fevralında yaradılmış Aeronavtika üzrə Milli Məşvərət Komitəsinin NACA xələfidir. NASA-nın 2006-cı ilin fevral ayında qəbul edi ...

Kosmik stansiya

Kosmik stansiya və ya orbital stansiya - Yer kürəsinə yaxın orbitlərdə insanların kosmik fəzada uzunmüddətli elmi tədqiqatlar, kəşfiyyatlar, Yer səthi və atmosferinin müşahidəsi, astronomik müşahidələr aparması üçün nəzərdə tutulmuş kosmik aparat ...

Laqranj nöqtələri

Bir birini qravitasiya qüvvəsi ilə cəzb edən iki göy cisminin arasında qravitasiyanın bərabərləşdiyi nöqtələrə Lagranj nöqtələri deyilir. Joseph Louis Lagrangenin kəşf etdiyi və elm dünyasına qazandırdığı bu nöqtələr 5 dənədir. Qısaca L1,L2,L3,L4 ...

Süni ağırlıq

Süni ağırlıq - kosmik gəmi heyəti üçün Yerdəkinə yaxın həyat şəraitinin yaradılmasını təmin edən süni ağırlıq. Uzunmüddətli kosmik uçuşlar üçün böyük əhəmiyyətə malikdir. Qısamüddətli süni ağırlıq gəminin kütlə mərkəzinə təcil verən reaktiv mühər ...

Süni kosmik obyekt orbitləri

Süni kosmik obyekt orbitləri - kosmik aparatların hərəkət trayektoriyaları. Təbii mənşəli səma cisimlərinin orbitindən, əsasən, aktiv hissəsinin, yəni kosmik aparatlarının reaktiv mühərrik gücü ilə hərəkət etdiyi hissəsinin olması ilə fərqlənir. ...

Planetar geologiya

Planetar geologiya və ya astrogeologiya, ekzogeologiya - planetologiyanın planetlər və onların peykləri, asteroidlər, kometlər və meteorlar kimi göy cisimlərinin geologiyasını öyrənən bölməsidir. Geo- sözönü ümumiyyətlə Yeri və ya əlaqəli mövzula ...

EUMETSAT (peyk sistemi)

EUMETSAT peyk sisteminin quraşdırılmasında məqsəd hava proqnozlarının tərtibatı üçün yeni informasiyaların hər beş dəqiqədən bir əldə edilməsidir. EUMETSATın tərkibində quraşdırılmış DAWBEE sputnik stansiyasında məlumatlar on beş dəqiqədən bir tə ...

Haumeanın peykləri

Haumea - Günəş sistemində soyuq cirtdan planetdir.Günəşə ən yaxın məsafə 5.2 milyard km, ən uzaq məsafəsi 7.7 milyard kmdir. Haumeanın səthində orta temperatur -225S 0 -dir. Planetin orta radiusu 720kmdir. Haumeanın peykləri - Haumeanın 2 peyki v ...

Kupid (Uranın peyki)

Kupid - Uranın daxili peykidir. O, 2003-cü ildə Habbl teleskopundan istifadə edən Mark Şovalter və Cek Lissauer tərəfindən ləşf edilib. Kupid adı Uilyam Şekspirin Afinanın Timonu tamaşasındakı bir obrazdan götürülüb. Kupid Uranın peykləriUranın d ...

Qara cəngavər peyki

Qara cəngavər peyki – sui-qəsd nəzəriyyəçiləri tərəfindən Yer kürəsi ətrafında 13.000 ildir ki, döndüyü iddia edilən, haradan gəldiyi məlum olmayan cisim.

Miranda (peyk)

Miranda - Uranın 5 sferoid peykindən ən kiçiyi və ən yaxını. Miranda Cerard Koyper tərəfindən 1948-ci il fevralın 16-da Teksasda yerləşən Mak-Donald rəsədxanasında aşkar edilmiş və Uilyam Şekspirin "The Tempest" adlı əsərindən Miranda adına layiq ...

Düzənlik (coğrafiya)

Düzənliklərin ayrı-ayrı hissələrini yüksəklik fərqi bəzən 100-200 metrə çatır. Lakin bu fərq tədricən və çox geniş sahədə dəyişdiyindən hiss olunmur. Məsələn, dünyanın ən geniş düzənliklərindən biri olan Qərbi Sibir düzənliyinin sahəsi 2mln.km²-ə ...

Culfa düzü

Düzənliyin hündürlüyü 700 metrdən Araz çayı sahilində 1000 metrə qədərdir.Əlincəçayın aşağı axınının sol sahilindən başlayaraq şərqdə Yaycı düzünədək,şimalda Darıdağın ətəklərinədək geniş bir ərazini tutur.Gülüstan düzü də adlanır.Culfa düzünün ş ...

Qaraçoban düzü

Qaraçoban düzü Şərur rayonu ərazisində, Sədərək kəndinin cənub-qərbində, Bozağıl, Qaradaş, Düz, Həsənqulubağ dağlarının arasında maili düzənlikdir ki, onun da mütləq yüksəkliyi 950-1000 metrdir. Səthi Bağırsaqdərə və bir sıra digər dərələr vasitə ...

Qarayazı düzü

Sahəsi 421 km 2 olub, qərbdə Gürcüstan Respublikası ərazisinədək davam edir. Qarayazı düzü qərbdə enli 12-16 km olub, şərq istiqamətində tədricən daralaraq 1-2 km paz şəklində Kür çayı ilə Ortaqaş-Quyruqençi tirəsi arasına daxil olur. Buranın iql ...

Sədərək maili düzənliyi

Sədərək maili düzənliyi - Muxtar Respublikanın şimal-qərbində yerləşən Sədərək düzü cənubdan Arazla, şimal qərbdən isə Saraybulaq dağlarının cənub-şərq ətəkləri ilə əhatələnir. Düzənliyin orta yüksəkliyi 930 m olmaqla iki terrasdan ibarətdir. Bir ...

Topçaq

Vaxtı ilə "Topçaq" düzü haqqında bir yazımızda bu adın "topa yer", dəyirmi yer" mənalarını verdiyini göstərmişdik. Bu fikri hörmətli xalq yazıçımız Sabir Əhmədliyə istinadən şərh etmişdik. Bu düzün təsvirini "Azığa doğru" romanında verən yazıçı y ...

Akkumulyativ sahil tipi

Akkumulyativ sahil tipi - Bu tip sahillərin əmələ gəlməsi yalnız nisbətən dayaz şelf zonasında mümkündür. Bu da geomorfologiya və okeanoqrafiyadan məlum olan məşhur Kornalya-Zenkoviç qanunauyğunluğu ilə əlaqədardır.Bu qanunauyğunluğa əsasən dəniz ...

Bataqlıq

Bataqlıq – Yer səthinin izafi rütubətlənərək tam çürüməmiş üzvi maddələrin toplandığı sahəsinə deyilir. Bataqlıq müxtəlif yolla-sututarlarda suyun azalması və quruması, yeraltı suların səthə çıxması, çay daşqınları nəticəsində quru sahələri su ba ...

Eol akkumlyativ formaları

Eol akkumulyasiya formaları - külək vasitəsilə narın, xırda mineral hissəciklərin müəyyən ərazilərdə toplanması nəticəsində əmələ gəlir. Eol akkumulyasiyası əsasən dəniz, allüvial, prolüvial və s. çöküntülər hesabına əmələ gəlir. Azərbaycanda eol ...

Harami yaylaqları

Harami yaylaqları - Ermənistan Respublikasının cənubunda, keçmiş Qafan rayonunda, Gığı dərəsi ərazisində yerləşən yaylaq. Yaylaqdan qədim zamanlardan Sovet dövrünə kimi Cəbrayıl, Füzuli elləri mal-qara otarılması üçün istifadə edib. Gığı dərəsind ...

Abşeronneft Neft-Qaz Çıxarma İdarəsi

Azərbaycanın neft sənayesi tarixində Pirallahı neftçilərinin," Abşeronneft” NQÇİ-nin özüllərində yeni paylayıcı qurğular istismara verilib"-nin də özünəməxsus yeri vardır. Pirallahı adasında eyni adlı yatağın əsasında 1936-ildə" Abşeronneft” NQÇİ ...

Azərbaycanın iynəyarpaqlı meşələri

İynəyarpaqlı meşələr – Çılpaqtoxumlu bitkilərin ən geniş yayılmış yarımsinfi. 8 fəsiləyə daxil olan 600, o cümlədən Azərbaycanda 9 növü bitir. Həmişəyaşıl, bəzən yarpağıtökülən ağac, nadir halda kollardır. Azərbaycanda iki növ şam ağacı bitir: El ...

Qarmaqvari meşələri

== Qarmaqvari şam meşələri == Şam meşələri respublikamızda olduqca cüzi sahə tutub ümumi meşələrimizin yarım faizini belə təşkil etmir. Dünya miqyasında isə şam iynəyarpaqlı meşələrin ən geniş yayılan nümayəndəsidir. Şamın 100-ə qədər növü məlumd ...

Manqrov

Manqrovlar - Əsasən 25 ° N və 25 ° S uzunluq dairəsi arasında tropik və tropik altı şorakət sahildə çöküntü yetişmə mühitiində yetişən və sıx meşələr təşkil edən müxtəlif orta hündürlükdə ağac növləri və kollar və meydana gətirdikləri meşələrə ve ...

Meşə yanğınları

Meşə yanğınları - əsasən kortəbii hadisələrlə yayılan yanğına deyilir. Meşə yanğınları ən çox əhalinin təqsiri üzündən baş verir. Meşə yanğını zamanı canlı və ölü örtük, töküntü, yarpaq, budaqlar, meşə döşənəyi və s. yanır. Meşə yanğınları meşə t ...

Monteverde

Monteverde və ya Dəfnə meşəsi - yüksək rütubət və nisbətən sabit, mülayim temperaturu olan ərazilərdə yayılmış subtropik meşə növüdür. Meşə həmişəyaşıl, parlaq və uzunsov yarpaqları olan geniş yarpaqlı, xüsusilə də dəfnəkimilər fəsiləsinə daxil o ...

Sundarban

Sundarban, Hindistan ilə Banqladeşin sərhədində yerləşən dünyanın ən böyük manqrov meşəsidir. Adı, Benqal dilində gözəl meşə mənasını verən meşənin Hindistandakı hissəsi milli park elan edilmişdir. Sundarban meşəsi Qanq çayının dənizə töküldüyü y ...

Yolkənarı meşə zolaqları

Yolkənarı meşə zolaqları - Dəmiryolları və şose yollarını qardan,qum və tozlardan,yuyulmadan qorumaq üçün,həmçinin dekorativ məqsədlə zolaq şəklində meşəliklər.

Boksit

Gizli kristalikdir. Torpaqvari aqreqatlarda, oolitlərdə və giləbənzər kütlələrdə rast gəlinir. Sərtliyi 3, xüsusi çəkisi 3.5-dir. Sarımtıl-boz və ağ rənglərdə rast gəlinir. Tutqun parıltıya malikdir. Qarışıqlarından asılı olaraq aşağıdakı növləri ...

Laterit

Laterit - əvvəllər bu termin ekvatorial və rütubətli tropik ərazilərin torpaqları və yumşaq torpaq aşınma məhsullarına aid edilirdi. Hazırda lateritləşmə mürəkkəb bir proses kimi əsasən dəmir birləşmələrinin torpaq məhsullarının yan axınlarının g ...

Hidrogeoloji-meliorativ xidmət

Hidrogeoloji-meliorativ xidmət suvarılan regionlarda hidromeliorativ sistemlərin istismarı orqanlarının təşkilatının tərkib hissəsidir. Xidmətin əsas vəzifəsi meliorasiya olunmuş torpaqlarda dayanıqlı – qənaətbəxş su, hava, duz və qida rejimlərin ...

Kriogen proses

Kriogen proses - torpağın mənfi dərəcəyə qədər soyuması, donması və donunun açılması vaxtı baş verən fiziki, fiziki-kimyəvi və bioloji proseslərin məcmusu.

Qley

Torpaq profilinin struktursuz azməsaməli hissəsi yaşıl, mavi, tünd göy, yaxud göyümtül pas rəngli olur. Bataqlaşmış və bataqlıq torpaqlarda oksigenin torpağa çətinliklə daxil olduğu və ya heç daxil olmadığı şəraitdə torpağın qleyləşməsi nəticəsin ...

Pozulmuş torpaqlar

Pozulmuş torpaqlar - insanın təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində texnogen relyef formasının yaranması ilə torpaq səthinin, bitki örtüyünün və hidroloji rejimin pozulması ilə ətraf mühitə təsir edən, eləcə də öz təsərrüfat keyfiyyətini və qiymətini ...

Şorakətləşmiş torpaqlar

Şorakətləşmiş torpaqlar meliorasiya üzrə tədqiqat aparan tədqiqatçıların məlumatlarına əsasən torpaqəmələgətirən süxurların suda asan həll olunan və həmin süxurların tərkibində Na, Mg, К, Cl, НСОз, СОз kation və anionların əmələ gətirdikləri duzl ...

Torpağın element və faza tərkibi

Torpaqda baş verən bütün proseslər mürəkkəb olmaqla kompleks xarakter daşıyır və bu onun təbii-tarixi cisim olmasını bir daha sübut edir. Kimyəvi xüsusiyyətlərinə görə torpaqda baş verən prosesləri bu cür adlandırmaq olar: Əhatəli müxtəlifcinslil ...

Torpağın münbitliyi

Torpağın münbitliyi- torpağın bitkilər tərəfindən mənimsənilən qida maddələri, rütubət və s. ilə təminetmə və məhsulvermə qabiliyyəti. Torpaqşünaslıq elminin klassik tərifinə görə, münbitlik torpağın bitkinin normal inkişafı və böyüməsindən ötrü ...

Torpağın sanitar mühafizəsi

Zibil, peyin, çirklənmiş ərazilər və çirkab suları düzgün zərərsizləşdirilmədikdə çürüyür və torpağa qarışır. Daha sonra torpaqdan istifadə, suvarma və yağıntılar vasitəsilə bu çürüntülər su təchizatı mənbələrinə düşərək mədə-bağırsaq xəstəliklər ...

Torpağın su rejimi

Torpağın su rejimi - torpaq suyunun hərəkətini, bitki tərəfindən suyun sərf edilməsi və istifadəsini təyin edən hadisə və proseslər məcmusu olaraq, torpaq münbitliyinin amillərindən biri.

Torpağın şorlaşması

Torpağın şorlasması - quru qalıq üzrə duzlar 0.25 %-dan cox və yaxud zəhərli duzların çəkisi 0.1 %-dan çox olduqda. Bunlar su çəkimi üzrə əldə edilir.