ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 136

Setan ədədi

Setan ədədi - dizel yanacağının alışma xaraktersitikası olub işçi qarışığın yanmasının gecikmə müddətini təyin edir. Setan ədədi yüksək olduqca gecikmə bir o qədər kiçik olur və yanacaq qarışığı bir o qədər sakit və yumşaq yanır.

Səthi-aktiv maddələr

Səthi-aktiv maddələr – xalq təsərrüfatının bir çox sahələrində müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunan maddələrdir. Qısaldılmış formada SAM-lar adlanır. SAM-lar yuyucu vasitələr, köpük və emulsiya stabilləşdiricisi, flotoreagentlər, hidrofoblaşdı ...

Soyuq burulma imitatoru aparatı (CCS)

Soyuq burulma imitatoru aparatı - rusca" Симулятор холодного проворачивания” – motor yağlarının mənfi temperaturlarda özlülüklərini təyin edir. Bu üsul soyuq şəraitdə yağların işə salınmasında özlülüklərin imitasiyası üçündür və istifadə olunan ü ...

Sürtkü yağlarında köpüklənmə

Sürtkü yağlarında köpüklənmə aqreqatların iş prosesində yağın fəal qarışması, çalxalanması və sıçraması, bu səbəbdən ona hava, yanacağın buxarı və işlənmiş qaz qarışaraq yağın kimyəvi tərkibinin dəyişməsidir.

Tоrpaqda neftlə çirklənmənin təyini

Tоrpaqda neftlə çirklənmənin təyini - hоpmuş neft layının qalınlığını, çirklənmə dərinliyini və sahənin biоlоji mənimsəməyə dəyərliliyini müəyyən etməkdir.

Ultrasəs aşağıtezlikli disperqator

Motor yağlarıının özlülük stabilliyinin təyini üsulu - Yağın istismarı zamanı tərkibində olan polimer aşqarların mexaniki parçalanması destruksiyası səbəbindən özlülüyün nisbi aşağı düşməsini ultrasəs aşağıtezlikli disperqator qurğusunda səslənmə ...

ИХП-361 aşqarı

ИХП-361 aşqarı almaq üçün əvvəlcə izobutilen-stirol birgə polimeri və ya poliizobutilen fosforkükürdləşdirilirərək hidrolizə uğradılır, daha sonra alınan məhsul ardıcıl olaraq etilendiaminlə və bor turşusu ilə işlənilir. ИХП-361 aşqarının sintezi ...

Polimerlər kimyası

Hazırda yüksəkmolekullu birləşmələr kimyası böyük sürətlə inkişaf edən müstəqil elm sahələrindən biridir. Müasir dövrdə insan fəaliyyətinin elə bir sahəsi yoxdur ki, orada polimerdən istifadə olunmasın. Polimer maddələr çox qədim zamanlardan mövc ...

Tsiqler-Natta katalizatorları

Tsiqler-Natta katalizatorları – vinil monomerlərinin polimerləşmə katalizatorlarıdır. Onlar həmçinin stereomüntəzəm polimerlərin alınmasına da imkan verir. Bu katalizatorlar keçid metalların birləşmələrinin alkillərlə və II-III qrup metalların ha ...

Üzvi kimya

Üzvi kimyanın ilkin cəhdi həyatin kimyasını başa düşmək olmuşdur. Kimya hətta,kimyanın insanların həyatında olan rolundan xəbərdar olmadan, geniş çoxmilli sənayenin inamlı əsaslarına çevrilmişdir. Kimyaçilar molekulların hərəkətini başa düşmək üç ...

Alüminium xlorid

Adi temperaturada 183°C-də uçur təzyiq altında 192.6 °C-də əriyir. Suda yaxşı həll olur 25 °C temperaturda 100 qr H2O-da 44.38 qr; nəm havada hidroliz nəticəsində tüstülənməyə başlayır və HCl ayrılır. Sulu məhluldan sarımtıl-ağ rəngdə kristalohid ...

Aminofenollar

A. amfoterdirlər, fenola nisbətən çətin sulfolaşırlar: o-A dan 3-amino-4-hidroksibenzolsulfoturşu, m-A dan 4-amino-2-hidroksibenzolsulfoturşu, p-A dan isə 5-amino-2-hidroksibenzolsulfoturşu əmələ gəlir. A rı turşu anhidridləri ilə işlədikdə asanl ...

Aminopiridinlər

2-Aminopiridini Çiçibabin reaksiyası ilə natrium amid piridindən, 3-Aminopiridini Qofman reaksiyası ilə nikotinamidin 3-brompiridinlə CuSO 4 iştirakı ilə, 4-Aminopiridini 4-xlorpiridinin ammonolizi ilə ZnCl 2 iştirakı ilə ya Qofman reaksiyası ilə ...

Anilin

Rəngsiz, yağa bənzər maye olub xarakterik iyə malikdir. Suda yaxşı həll olmur, üzvi həlledicilərdə yaxşı həll olur. Havada tez oksidləşərək tünd qırmızı rəng alır. Zəhərlidir." Anilin" sözü tərkibi" İndigofera anil" adlı bitkidən götürülüb bitkin ...

Antiqel

Antigel - dizel yanacaqlarına depressor aşqarlarının ümumi qəbul olunmuş adıdır. Antigel dizel yanacağının aşağı temperaturlu xassələrini yaxşılaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. 1965 - 1969 –cu illərdə dizel yanacağı üçün depressor aşqarlarına c ...

Antropin

Atropin - antikolinerjik, bitki mənşəli alkaloididir. Kimyəvi olaraq, D - və L -tropik turşusunun tropik esterinin bir irqi qarışığıdır. Atropin L stereoizomer hiositamindir. Sinonimi: Atropinum sulfuricum. Alkaloid Badımcankimilər ailələrinin mü ...

Aromatiklik termini

Aromatiklik - əvvəllər bu termin kimyəvi cəhətdən benzola oxşar birləşmələrə deyilirdi. Nəzəri üzvi kimyaya görə müvafiq xətti quruluşlu birləşmələrə nisbətən qoşulmuş rabitəli tsiklik birləşmələrin davamlılığını göstərmək üçün istifadə edilir. A ...

Asetilendikarbon turşusu

H 2 SO 4 və p-toluolsulfoturşunun iştirakında spirtlərlə diefir, PCl 5 və NH 3 -lə müvafiq olaraq dixloranhidrid və diamid əmələ gətirir. Sirkə turşusu mühitində PCl 5 -in köməyi ilə xlorlaşdırdıqda xlorfumar və dixlorfumar turşularının qarışığı, ...

Biokonversiya

Substrat maddələrin struktur cəhətdən yaxın maddələrə çevrilməsi fermentlərin iştirakı ilə üzvi maddələr struktur cəhətdən yaxın maddələrə çevrilir; Substratın tam parçalanması getmir. Nəzərə çarpacaq dərəcədə dəyişikliklər gedir, hansı ki, tam m ...

Biosidlər və biostatiklər

Biosidlər və Biostatiklər - yanacaqların iki üsulla biozədələnmədən qorunması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Birinci üsula görə, mikrob hüceyrələrinin fermentləri karbohidrogenlərin hava oksigeni və ya sulfatların sulfatreduksiyaedici bakteriyalarla r ...

Butanol-1

Rəngsiz, özlü, sivuş yağının xarakter iyini verən mayedir. Üzvi həlledicilərlə qarışır. Metanol, etanoldan və propanoldan fərqli olaraq suda nisbətən həll olur – 100 q suda 7.6 q butanol. Su ilə 55.5% kütlə butanol 92.4oC-də qaynayan azeotrop qar ...

Desen-1

Desen-1 - doymamış karbohidrogenlər – alkenlər sinfinə aid olan düzxətli quruluşa malik doymamış karbohidrogendir. O, 10 karbon atomuna, eləcə də 20 hidrogen atomuna malik bu sinfin tipik nümayəndəsidir.

Dietanolamin

Dietanolamini ammonyaka etilenxlorqidrinin 2-xloretanol təsiri ilə alırlar: 2HOCH 2 CH 2 Cl + NH 3 → HOCH 2 CH 2 NH +HCl Dietanolaminin sənayedə alınması ammonyakın etilenoksidinə birləşməsi reaksiyası üzrə aparılır: 2CH 2 O +NH 3 → HOCH 2 CH 2 N ...

Dietilamin

Sənayedə etanolun ammonyakla qarşılıqlı təsirindən 350-450 0 C temperaturda AI 2 O 3, SİO 2 katalizatorunun iştirakı ilə və ya150-230 0 C temperaturada Ni, Co, Re katalizatorunun iştirakı ilə alırlar. Dietilamini həmçinin ammonyakın dietil efiri ...

Dioksolan

Dioksolan – oksigen atomunda 2 körpüsü olan beş üzvlü heterotsiklik üzvi birləşmələr sinfinə aiddir. Oksigen atomunun vəziyyətindən asılı olaraq dioksolan 1.2- və 1.3- olmaqla bir-birindən fərqlənirlər.

Ditsiklopentadien

Ditsiklopentadien – kəskin iyli rəngsiz kristaldır, üzvi həlledicilərdə həll olur, suda həll olması 2.5%-dir. Ekzo- və endo-izomerlər şəklində mövcuddur. Sənaye məhsulu endo-izomerdir.

Dodesilamin

Sənayedə dodesilamini bitki yağlarında və heyvan piylərindən ayrılmış dodesil turşusunun ammonyakla qarşılıqlı təsirindən, sonra isə alınan nitrili hidrogenləşməklə alırlar. Texniki məhsul adətən aminlərin qarışığıdır, hansı ki, 60%-dək dodesilam ...

Enollar

Enollar – tәrkibindә > C=C– qrupu saxlayan xәtti vә ya tsiklik quruluşlu üzvi birlәşmәlәr. Bir qayda olaraq, müvafiq karbonil birlәşmәlәrlә tarazlıqda keto-enol tarazlığı olur. Alifatik enollar üçün keto-enol tarazlığı, demәk olar ki, tamamilә ...

Etanolamin

Etanolamin - HO-CH 2 CH 2 -NH 2 - 2-aminoetanol, trivial adı kolamin, sadə stabil aminospirtdir, birli amin və birli spirtdir. Dietanolamin - NHCH 2 CH 2 OH 2) və trietanolamin kimi NCH 2 CH 2 OH 3) bu maddə də monoetanolamin adlandırılır.

Etilendiamintetrasirkə turşusu

Etilendiamintetrasirkə turşusu - Azərbaycan dilində qısaldılmış formada EDTS, ingilis dilində isə EDTA və bundan sonra –orjinalda olduğu EDTA kimi istifadə olunacaq,kimyəvi formulu 2 N 2 N 2 – ibarət dördəsaslı karbon turşusudur, ağ rəngdə kiçik ...

Etilenxlorhidrin

Etilenxlorhidrin kimyəvi formulu HOСН 2 - CH 2 Cl olan xlorüzvi birləşmədir. Bifunksional birləşmələrə aiddir. Üzvi sintezdə geniş istifadə olunur. Çox zəhərlidir.

Fenantren

Fenantren, antrasenin izomeri olub, onunla bərabər daş kömür qətranının antrasen yağı fraksiyasında rast gəlinir. Fenantren efirdə və benzolda yaxşı, spirtdə çətin həll olur. Bundan istifadə edərək onu antrasendən ayıırlar. Daş kömür qətranında f ...

Flüorkarbon və xlorflüorkarbon yağları

Flüorkarbon və xlorflüorkarbon yağlar – son illərdə yüksək temperatura və yeyici kimyəvi maddələrin təsirinə davamlı mayelərə və sürtkü yağlarına tələbat artmışdır. Flüorkarbon və xlorflüorkarbon yağlar üzvi birləşmələr bu cür maddələrdəndir. Flü ...

Fruktozo-2.6-bisfosfat

Fruktozo-2.6-bisfosfat –fosfofruktokinazlar 1 və fruktozo-1.6-bisfosfatazlar - qlükozanı gücləndirir və qlükogenezlərin2 qarşısını alır. Fosfat turşusunun efirlərindən və fruktozadan ibarətdir. Bitkilərdə və heyvanlarda Fr-2.6-F-in sintezi və par ...

Furfurol

Furfurol, müxtəlif kənd təsərrüfatı tullantılarının sulfat turşusu ilə qaynadılması zamanı alınan pentozanların turşusunun təsirindən hidrolizə uğrmasından alınır. Reaksiya zamanı furfurol su buxarı ilə birlikdə ayrılır.

GTL

GTL texnologiyasının təməli alman kimyaçıları Frans Fişer və Hans Tropş tərəfindən qoyulmuşdur. Onların kömürün tədqiqi üzrə" Adi təzyiq altında neft karbohidrogenlərin birbaşa sintezi haqqında” adlı işi 1926-cı ildə işıq üzü gordü. Sonralar bu p ...

Heksaflüorpropilenoksid

Perflüorolefin oksidlərinin vacib nümayəndələrindəndir. Katalitik miqdarda götürülmüş F- anionunun iştirakında perflüorpropionilxloridə CF 3 CF 2 COF izomerləşir və ya oliqomerlər əmələ gətirir, turşu katalizatorların iştirakında heksaflüoraseton ...

Hisəqarşı aşqarlar

Hisəqarşı aşqarlar avtomobillərdə katalitik neytrallaşdırıcıların qarşısında və ya bilavasitə çıxış traktında yerləşdirilmiş his filtrlərinin tutulması sürətini azaltmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Xinolin

Sənayedə xinolin daş kömür qatranından alınır. Laboratoriyada xinolin aşağıdakı metodlarla alınır: Bu reaksiya" Konba metodu ilə xinolin sintezi” adlanır. Skrayp metodu- Qliserin və anilinin kükürd iştirakında kondensləşməsindən alınır Xinolinin ...

Xlorbenzol

Xlorbenzol 1851-ci ildə fenolun fosfor pentaxlorid ilə keçən reaksiya zamanı alınıb. Laboratoriya şəraitində xlorben- zolun alınması bu reaksiya ilə alınır. Sənayedə, xlorobenzolu dəmir halqalarla doldurulmuş sütun reaktorlarında 80-85 0C-də benz ...

İmidazol

İlk dəfə olaraq imidazol 1858-ci ildə Henrix Debyus tərəfindən, qlioksalın ammonyak və formaldehidlə kondensləşməsindən alınmışdır.Bu metod əvəzolunmuş imidazolların sintezində də istifadə olunur. Laboratoriya şəraitində imidazol benzimidazolun o ...

İnisiator

İnisiator - reaksiya şəraitində parçalanaraq radikallar əmələ gətirən maddələrdir. İnisiatorlar iştirakı ilə polimerləşmədə aktiv mərkəzlər və ya sərbəst radikallar reaksiyaya ya hazır şəkildə verilir, ya da polimerləşmə şəraitində asanlıqla parç ...

İzooktan

Izooktan – şəffaf, rəngsiz, benzin iyi gələn mayedir; tər. -107.38 o C, tqay. 99.3 o C, sıxlığı 0.66192 q/sm³ 20°C, n D 20 1.39145, yanma istiliyi 5.463 mkc/mol və ya 1305.29 kkal/mol 25 o C, p=const, buxarlanma istiliyi 307.63 kc/q və ya 73.50 k ...

İzopropil spirti

İzopropil spirti – – üzvi birləşmə olub, alifatik sıranın sadə ikili biratomlu spirtidir. Izopropanolun izomeri – propanol-1 mövcuddur. İzopropil spirti normal şəraitdə şəffaf, rəngsiz, kəskin iyli və yüngül acı dada malik mayedir. İzopropil spir ...

İzotiazol

Güclü turşularda N-atomu protonlaşır. Əsasların təsirindən 3 və 5 vəziyyətlər dönərliklə deprotonlaşmaya məruz qalır. İzotiazol üçün C-4 atomunun yanında elektrofil əvəzetmə, C-3 və C-5 atomlarının yanında nukleofil əvəzetmə, C 4 H 9 Li-nin təsir ...

Kapron turşusu

Kapron turşusu ilə yanaşı, ümumi formulu С 5 Н 11 COOH olan 8 struktur izomeri də mövcuddur: 3- etilbutan turşusu СН 3 -СНСН 2 -СН 3-СН 2 -COOH 3.3-dimetilbutan turşusu СН 3 -ССН 3 2 -СН 2 -COOH 4-metilpentan turşusu СН 3 -СНСН 3-СН 2 -СН 2 -COOH ...

Kaptaks

2-Merkaptobenzotiazol açıq-qəhvəyi-sarı rəngli kristallardır. Dietil efirində, buzlu sirkə turşusunda, etanolda, qələvilərin sulu məhlullarında, qələvi metallarının karbonatlarda həll olunur, suda isə pis həll olunur.

Karbohidrogenlər

Karbohidrogenlər iki yerə bölünür: Doymamış karbohidrogenlər Doymuş karbohidrogenlər Karbon atomları arasında yalnız birqat rabitə olduqda doymuş karbohidrogenlər, bir və ya bir neçə ikiqat, üçqat rabitə olduqda isə onlar doymamış karbohidrogenlə ...

Kimyəvi reaktivlər

Kimyada bir reaktiv, regent, reaksiya və ya reaktant müəyyən bir birləşmə ilə xarakterik bir reaksiyaya daxil ola bilən və beləliklə həmin birləşmənin varlığını və ya hətta miqdarını təyin edərək reaksiyadan bir məhsul istehsal edən bir qarışıqdı ...

Kobaltasetat

Kobalt asetatı sirkə turşusunun kobalt asetatla СоСО 3 və ya kobalt hidrokdid ilə СоOH 2 reaksiyası zamanı almaq olar C O H 2 + 2 C H 3 C O H → C H 3 C O 2 C o + 2 H 2 O {\displaystyle {\mathsf {CoOH_{2}+2CH_{3}COOH\rightarrow CH_{3}COO_{2}Co+2H_ ...