ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 143

Elektron volt

Elektron volt hissəciklər fizikasında istifadə olunan enerji vahididir. Hissəciklər fizikasında kütlə də elektron volt vasitəsilə ifadə olunur. Vahid 1912-ci ildə təklif edilmişdir, 1930-cu ildən istifadə olunur. Fizikada, kimyada və səhiyyədə is ...

Kvark

Kvark - elementar hissəcik. Materiya daşıyıcısı. Kvarklar fermionlar ailəsindən olan elementar subatomik hissəciklərdir. Fermionlar ailəsinin digər üzvü leptonlardır. Kvarklar atomun nüvəsini təşkil edən protonların və neytronların tərkib hissələ ...

Maddə və sahə zərrəcikləri

Maddə və sahə zərrəcikləri aşağıdakılardır: Maddə və sahə zərrəcikləri - maddəni təşkil edən əsas zərrəciklər elektronlar, protonlar və neytronlardır. Elektron - təbiətdə ən kiçik sükunət kütləsinə 9.1 10 -31 kq və mənfi elektrik yükünə malik zər ...

Analitik mexanika

Analitik mexanika - klassik mexanika bölməsi; maddi nöqtələr və ya cismlər sisteminin sonlu sayda parametrlərlə dəqiq müəyyən edilə bilən vəziyyətini öyrənir.

Blok (mexanika)

Blok - çənbəri üzərində nov olan və oxa nəzərən fırlana bilən çarx olub sadə mexanizmlərə aiddir və iki növü vardır: tərpənən və tərpənməz bloklar. Tərpənən blok - qüvvədə 2 dəfə qazanc əldə etmək məqsədi ilə istifadə olunan birinci növ lingdir. ...

Çatlı süxurların xassələri

Bir çox yataqlarda sənaye miqyaslı neft ehtiyatı çatlı-məsaməli mühitdə yerləşir. Çatlı süxurları 2 qrupa ayırmaq olar: təmiz çatlı süxur.Belə süxurlarda çatların həcmi layın əsas tutumunu təşkil edir və süzülmə də həmin çatlarda baş verir.Belə s ...

Deformasiya

Deformasiya hər hansı obyektin xarici və daxili qüvvələrin təsiri nəticəsində konfiqurasiyasının dəyişməsidir. Deformasiya bərk cisimlər məruz qalırlar. Deformasiya -maddi mühit hissəcikləri çoxluğunun qarşılıqlı yerləşməsinin dəyişməsidir; bu is ...

Deformasiya olunan bərk cism mexanikası

Deformasiya olunan bərk cism mexanikası - müxtəlif təbiətli cismlərin statik və dinamik mexaniki, istilik, radiasiya təsirləri altında deformasiyası, zədələnməsi və dağılması proseslərinin qanunauyğunluqlarını və eyni zamanda cismlərdə yaranan gə ...

Diffuziya və fluktuasiya

Bildiyimiz kimi, eyni bir maddənin müxtəlif qatılıqlı məhlulları təmasda olduqda məhlullarda həll olan maddənin qatılıqları bərabərləşir. Həll olan maddənin qatılığı böyük olan məhluldan qatılığı kiçik olan məhlula keçməsinə diffuziya deyilir. Di ...

Diyircəkli Yastıq

Diyircəkli Yastıq - əsas elementi diyirlənmə cisimi olan düyünə deyilir. İş zamanı diyirlənmə cisimləri, əksər hallarda tərpənməz olan halqaların üzərindəki qaçış yolu üzrə diyirlənir. Aparan diyirlənmə cisimləri arasında yük bərabər paylanmayıb, ...

Elastiklik

Canlılarda bu keyfiyyət oynaqların hərəkətliliyi ilə təyin edilir. Elastiklik terminin işlənməsi o vaxt düzgün olur ki, orqanizmin bütün oynaqları nəzərdə tutulsun.

Elektrokimyəvi sistemlər

Enerjinin kimyəvi və elektrik formalarının qarşılıqlı çevrilməsi baş verən sistemlərə elektrokimyəvi sistemlər və ya dövrələr deyilir. Əgər elektrokimyəvi sistemlərdə elektrik enerjisi kimyəvi enerjiyə çevrilirsə, bu sistemlərə elektrolizyor deyi ...

Gərginlik (mexanika)

Gərginlik - deformasiya olunmuş cisimdə xarici qüvvələrin təsirindən yaranan daxili müqavimət parametridir. Verilmiş nöqtədə gərginlik deformasiya zamanı sərt qüvvənin onun təsiri istiqamətindəki elementar sahəyə nisbəti ilə təyin olunur. Ümumi ş ...

Hidratlar və qaz-hidrat yataqları

Müəyyən şəraitdə təbii qazların molekulları ilə su molekullarının əlaqəsi nəticəsində əmələ gələn kristalik maddəyə təbii qazların hidratları deyilir. Onlar kubşəkilli simmetriyaya malik kristalik strukturlar əmələ gətirir. Bu strukturların növü ...

Xüsusi səth

Süxur nümunəsinin vahid həcmindəki dənəciklərinin səthləri cəminə, süxurun xüsusi səthi deyilir.Süxurun dənəciklərinin diametrləri nə qədər kiçik olarsa, süxurun xüsusi səthi də böyük alınar. Dənəciklərinin ölçüləri kiçik və sıxlığı çox olan qum ...

İdeal mayenin hərəkəti

Əgər axının verilmiş nöqtədəki sürəti zaman keçdikcə dəyişməzsə belə axın stasionar axın adlanır. Təbəqələri arasında sürtünmə qüvvəsi olmayan və mütləq sıxılmayan maye ideal maye adlanır. Mayenin hərəkəti cərəyan xətləri və cərəyan borusu anlayı ...

İmpuls

Cismin kütləsi ilə sürəti hasilinə bərabər olan kəmiyyətə impuls deyilir. p → = m v → {\displaystyle {\vec {\mathbf {p} }}=m{\vec {v}}} Burada p {\displaystyle \mathbf {p} } vahidi k q ⋅ m s a n {\displaystyle {\frac {kq\cdot m}{san}}} impuls, m ...

Katalitik reaksiyalar

Kimyəvi reaksiyaları sürətləndirən, lakin reaksiyanın sonunda kimyəvi dəyişməz qalan maddələrə katalizatorlar deyilir. Katalizatorların təsirindən reaksiya sürətinin artmasına kataliz deyilir. Homogen, heterogen və fermentativ kataliz fərqləndiri ...

Maye - qaz sərhəddində adsorbsiya

Maye - qaz sərhəddində adsorbsiya bərk-qaz sərhəddindəki adsorbsiyadan müəyyən xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir. Mayedə səthi gərilməni daha asan ölçmək olur. Mayenin səthi bircinslidir, onun istənilən nöqtəsində adsorbsiya baş verə bilər. Adsorbt ...

Maye, qaz və plazma mexanikası

Mayelərin, qazların, qaz-maye qarışıqlarının və plazmaların axın rejimlərini, reoloji parametrlərini, onların hərəkəti zamanı yaranan struktur dəyişilmələri, hidrodinamik və sərhəd qatda yaranan fazalararası fiziki–mexaniki prosesləri və bütün bu ...

Mexaniki qüvvələr

Mexaniki qüvvələr - Təbiətdə müxtəlif növ qüvvələrə rast gəlinir: cazibə qüvvəsi, elektrik və maqnit qüvvələri, elastik qüvvə, səthi gərilmə qüvvəsi, sürtünmə qüvvəsi və s. Sadaladığımız bu qüvvələrin adları onların təzahür formaları ilə əlaqədar ...

Mexanizm

Mexanizm - bir elementin hərəkəti başqalarının məcburi hərəkətini yaradan, hissələrdən ibarət kompleksdır. Bu halda sistemin bütün nöqtələrinin sürətləri və təcilləri təyin oluna bilir. Mexanizmlər hərəkəti ötürmək üçün tətbiq olunurlar. Mexanizm ...

Mexatronika

Mexatronika mexanika və elektronika sözlərinin müvafiq şəkildə birləşməsindən ibarətdir və ilk dəfə 1969-cu ildə Yaponiyanın Yasukawa Elektrik Şirkətinin bir mühəndisi mexanika və elektron mühəndislik sahələrinin birləşməsini ifadə etmək üçün" me ...

Məcburi rəqslər

Məcburi rəqslər dəyişən xarici qüvvənin təsirindən sistemdə yaranan yırğalanmadır. Bu rəqslərin növü həm xarici qüvvənin xarakterindən, həmdə sistemin özünün xassələridən asılıdır.

Mərkəzdənqaçma qüvvəsi

Mərkəzdənqaçma qüvvəsi maddi nöqtənin çevrə və ya əyri xətli trayektoriya üzrə hərəkəti zamanı yaranan və sürət vektoruna perpendikulyar istiqamətdə yönələn qüvvədir. Bu qüvvə, həcmi qüvvə kimi də başa düşülür, yəni sürətin istiqaməti dəyişdikdə ...

Mərminin sürəti

Mərminin sürəti - mərminin kütləsinin mərkəzinin zaman vahidi ərzində keçdiyi məsafə; mərminin hərəkətlərinin əsas göstəricilərindən biri. M/S-lə, bəzən Maxa sayla ölçülür. Artilleriya mərmisi, gülləsi və minasında ən çox tətbiqi əhəmiyətə, odlu ...

Məsaməlik

Məsaməlik material xassəsi olub, daxilində bu və ya digər səbəbdən yaranan boşluqların nisbətini göstərir. Qiyməti 0÷1 arasında yerləşən vahidsiz ölçüyə malikdir. Materialın sıxlığı bir başa onun məsaməliyindən asılıdır. Materialın hissəciklərini ...

Moment

Moment - mexanikada tətbiq nöqtələri və istiqamətləri eyni oxdan meyillənən eyni qiymətli qüvvələr tərəfindən yaradılan fırlanma təsiridir. Qüvvələrin istiqamət xətləri arasındakı məsafəyə qüvvə qolu deyilir. Momentin qiyməti qüvvə ilə onun qolun ...

Möhkəmlik

Möhkəmlik - material xassəsi olub, onun plastiki deformasiya və kəsilməyə qarşı göstərdiyi mexaniki müqavimətini təsvir edir. Gərginlik-deformasiya-diaqramından vacib texniki möhkəmlik parametrləri tapılır. Materialın tərkibindən, temperaturundan ...

Nəzəri mexanika

Nəzəri mexanika - mexaniki hərəkətlər haqqında ümumi qanunları və cisimlərin qarşılıqlı təsirini öyrənən elmdir. Fizikanın bir bölməsi olmuş nəzəri mexanika özünə aksiomlar şəklində fundamental əsas yaradaraq ayrıca elmsahəsi kimi inkişaf etmişdi ...

Osmos təzyiqi

Həll olan maddə hissəciklərinin təmiz həllediciyə və əksinə, su molekullarının məhlula keçməsi hadisəsi diffuziya adlanır. Aralarında diffuziya hadisəsi müşahidə edilən müxtəlif qatılığa malik iki məhlul və ya məhlul ilə saf həlledici arasında su ...

Rəqsi hərəkət

Rəqsi hərəkət - hər hansı trayektoriya üzrə müəyyən zaman müddətindən sonra təkrarlanan hərəkətdir. Rəqsi hərəkət, əsasən, iki növdə olur: məcburi rəqslər və sərbəst rəqslər. Məccburi rəqs – periodik dəyişən xarici qüvvələrin təsiri nəticəsində b ...

Sərtlik

Sərtlik - texniki mexanikada işlədilən parametr olub, cismə təsir edən yük və yaranan elastiki deformasiya arasındakı asılılığı təsvir edir. Verilmiş cismin sərtliyi onun materialının mexaniki xassələrindən və həndəsi formasından asılıdır. Təsir ...

Süxurların keçiriciliyi

Müəyyən təzyiqlər fərqində süxurların özündən maye və qaz buraxma qabiliyyətinə süxurun keçiriciliyi deyilir. Keçiricilik lay süxurlarında neft və qazın quyuya hərəkətini xarakterizə edən mühüm parametrdir. Bütün süxurlar keçiricilik qabiliyyətin ...

Süxurların qeyri-bircinslilik xassələrinin öyrənilməsi

Layların qeyri-bircinsli fiziki xassələrə malik olması neft və qaz yataqlarının əmələ gəlməsi prosesində baş verən hadisələrlə əlaqədardır. Layları təşkil edən süxurların əksəriyyəti üçün onların mineraloji tərkibi və fiziki xassələri layın həm ş ...

Süxurların qranulometrik tərkibi

Süxurun qranulometrik tərkibi - dedikdə onu təşkil edən müxtəlif ölçülü dənəciklərin miqdarı nəzərdə tutulur. Əsas fiziki xassələr süxurun qranulometrik tərkibindən çox asılıdır. İstismar prosesində laydan quyuya gələ bilən quma qarşı mübarizə me ...

Süxurun keçiriciliyinə təsir edən amillər

Aparılan tədqiqat işlərinin nəticələri keçiriciliyə bir çox amillərin təsirini sübut edir. Bu məqsədlə aşağıdakı amillərin təsirinə baxaq: Təmizlənmiş qeyri-polyar kerosinə müəyyən miqdarda polyar neft qatdıqda süxurun həmin qarışığa görə keçiric ...

Telemexanika

Telemexanika - məsafədən nəzarət və idarəetmə məqsədi ilə informasiyanın verilməsi, qəbulu üçün metod və texniki vasitələr işləyib hazırlayan elm və texnika sahəsi. Telemexanika informasiyanın məsafəyə verilməsi ilə əlaqədar başqa elm və texnika ...

Yırğalanma

Rəqs verilmiş sistemin hər hansı bir təsir sayəsində tarazlığının pozulması və onu əvvəlki vəziyyətə qayatrmağa məcbur edən qüvvə nəticəsində yaranan hal dəyişməsidir. Sistemin rəqsi iki enerji forması arasında çevrilməyə əsaslanır. Hal dəyişməsi ...

M-nəzəriyyə

Kainatın yaranmasında zamanı müxtəlif qüvvələr böyük rol oynamışdır. Kainatın tamamlanmasını müəyyən etmək üçün nəzəriyyə müvcud olmalıdır. Məhz bu nəzəriyyə M-nəzəriyyədir. Bu nəzəriyyə A.Eynşteynin nəzəriyyəsində sonra əldə edəlmiş ilk böyük na ...

Ağır su

Ağır su - adi hidrogeni onun ağır izotopu olan deyterium ilə əvəz etdikdə alınan su növü. Adi suda təxminən 0.016% D 2 O olur. Ağır suyu ilk dəfə 1932-ci ildə E. Uoşberi və H. Yuri adi sularda kəşf etmişlər. Onu 1933-cü ildə Amerika Birləşmiş Şta ...

Aktiv zona

Aktiv zona - nüvə reaktorunda nəzarət olunan zəncirvari reaksiyanın getdiyi boşluq; ağır elementlərin nüvələrinin bölünmə reaksiyası nüvədaxili enerjinin ayrılması ilə müşayiət olunur. Aktiv zonada parçalanan maddə, yavaşıdıcı, istilik daşıyıcısı ...

Alfa dağılması

Alfa parçalanma - atom nüvələrinin α-zərrəciklərinin buraxılması ilə müşayiət olunan parçalanmasıdır. Bu zaman kütlə ədədi 4, atom nömrəsi isə 2-yə enir. Alfa-parçalanması yalnız ağır nüvələrdə baş verir. Nüvənin əsas halından Alfa parçalanma həm ...

Atom nüvəsi

Atom nüvəsi – onun əsas kütləsinin və strukturunun cəmləşdiyi atomun mərkəzi hissəsi olub, atomun aid olduğu kimyəvi elementi təyin edir. Atom nüvəsi haqqında bilik radioaktivliyin, nüvə parçalanmasının başa düşülməsi üçün əhəmiyyətlidir.

Neytron bombası

Neytron bombası - İnfrastruktura toxunmadan və radiasiya yaratmadan, ancaq canlı qüvvəni məhv edən silah. Neytron bombasının konsepsiyasını ilk dəfə ABŞ fiziki Samuel Koen 1958-ci ildə təklif edib. İnfrastruktura toxunmayan və radiasiya yaratmaya ...

Neytron döyüş sursatı

Neytron döyüş sursatı - güclü neytron şüalanması ilə təsir göstərən nüvə silahı növü. Neytron döyüş sursatında partlayış xarakterli bölünmə və sintez nüvə reaksiyalarından istifadə olunur. Hazırlanmasında əsas ilkin maddə kimi deyteriumla tritium ...

Nüvə parçalanması

Nüvə parçalanması - nüvə fizikasında atom nüvəsinin daxil edilən enerji təsiri altında iki və ya daha artıq hissələrə parçalanmasıdır. Parçalanma zamanı əmələ gələn məhsullara - parçalanma məhsulları deyilir. Bu məhsullara yüngül nüvələr əsasən a ...

Nüvə reaktoru

Nüvə reaktoru - enerji ayrılması ilə müşahidə olunan, idarəolunan özütənzimlənən zəncirvari parçalanma reaksiyasının təşkili üçün nəzrdə tutulan qurğudur. Dünyada geniş yayılmış nüvə reaktorları uran və plutoniumun parçalanması sayəsində yaranan ...

Pozitron

Pozitron - elektronun antimaddəsidir. Pozitron e + {\displaystyle e^{+}} elektronla eyni kütləyə və əks işarəli yükə malikdir. Başqa maddə və antimaddə hissəciklərində olduğu kimi elektron və pozitron bir biri ilə toqquşduqda annihilyasiya, yəni ...