ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 236

PAL

PAL, dünyanın ən çox istifadə edilən rəng kodlaşdırma sistemidir. PAL analoq bir format olub televiziya yayım sistemlərində istifadə edilir. Bir çox fərqli versiyası olan PAL-ın versiyalarının ortaq xüsusiyyəti 625 üfiqi xət, 25 fps görüntü/saniy ...

Rixter şkalası

Rixter şkalası - zəlzələnin gücünü təyin etmək üçün istifadə olunan şkala. 1-12 bal arasında dəyişir. 1935-ci ildə amerikan seysmoloqu Çarlz Fransis Rixter tərəfindən yaradılmışdır.

Tramvay

1924-cü ilin fevralında Bakının küçələrində özunə möhkəm yer tutan tramvayın meydana gəlməsi ilə əlaqədar konka aradan çıxmışdır. Bu tramvayın əsasında ilk dəfə olaraq elektrik dəmir yolu çəkimlişdir. 1926-cı il 6 iyulda istifadəyə verilən bu yol ...

Vilhelm Mauzer

Vilhelm Mauzer 1834-cü il may 2-də Almaniyanın Vürttemberg Krallığında anadan olub. Onun atası silah zavodunda usta işləyirdi. Mauzer 1867-ci ildə qardaşı Peter Paul ilə birlikdə yeni dizaynda tüfəng və tapança yaradır. Bu qardaşların ilk ən uğur ...

Azərbaycan ekologiyası

Azərbaycan ekologiyası - Azərbaycan Respublikası ərazisindəki ekoloji vəziyyət. İqtisadiyyatın inkişafı, demoqrafik artımı, əhalinin gəlir səviyyəsinin yüksəlməsi hesabına istehlakın artması, iqlim dəyişmələri və digər səbəblər ətraf mühitə mənfi ...

Abbe Refraktometr

Abbe Refraktometr - maye və bərk mühitlərin sınma əmsalını ölçmək üçün vizual optik cihazdır. Onun fəaliyyəti işığın kiçik sınma əmsalı n 1 mühitdən böyük sınma əmsalı n 2 mühitə yayılması zamanı tədqiq olunan qeyri-şəffaf mühit halında tam daxil ...

AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu

Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu - Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının strukturuna daxil olan elmi təşkilat. Direktor: tarix elmləri doktoru, Maisə Nurbala qızı Rəhimova.

Azərbaycan Botaniklər Cəmiyyəti

AMEA Botanika İnstitutunda uzun illər 3 cəmiyyət fəaliyyət göstərmişdir: Azərbaycan Botaniklər Cəmiyyəti, Azərbaycan Bitki Fizioloqları Cəmiyyəti, Azərbaycan Biokimyaçılar və Molekulyar Bioloqlar Cəmiyyəti. Azərbaycan Botaniklər Cəmiyyəti 1999-cü ...

Multimedia Qalereyası (AMEA)

Multimedia Qalereyası - AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunda yaradılmış və AMEA-da keçirilən bütün tədbirlərdən çəkilmiş şəkil və video-fayllarının toplanması və saxlanmasını həyata keçirən qalereya.

SSRİ EA-nın Azərbaycan filialı (film, 1943)

Filmdə SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialının yaranmasından, burada Azərbaycanın tarixi abidələrinin qorunması üçün görülən işlərdən danışılır. Akademiyanın iclas salonunda akademik Heydər Hüseynov çıxış edir. Burada coğrafiya bölməsi e ...

Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası

Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası və ya qısaca: ŞAR - Dünyanın ən böyük rəsədxanalarından biri. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fizika-Riyaziyyat və Texnika Elmləri Bölməsinə aiddir. Şamaxı rayonunun Yusif Məmmədəliyev qəsəbəsində yerləşir. B ...

Azıx mağarası

Azıx mağarası - Azərbaycanın cənub-qərbindəki Kiçik Qafqaz dağlarının cənub-şərq yamacında yerləşən, Qarabağın Quruçay dərəsində, Tuğ çökəkliyində, Quruçay çayının sol sahilində, çaydan 3 km aralıda, Quruçayın müasir yatağından 100–120 metr yuxar ...

Binəqədi gölü

Binəqədi gölü -Bu göl üç su-bataqlıq ərazisindən ibarət olub həm biomüxtəliflik, həm də təbiət abidələrinin sistemliliyi baxımından unikal landşafta malikdir. Gölün qərb hissəsində 2 geoloji təbiət abidəsi - Keyrəki və Abix palçıq vulkanları yerl ...

Azərbaycansayağı künc zərbəsi

Bu taktika ilə ən çox qol vuran futbolçu Rəşad Sadıqovdur. UEFA kubokunun ilk təsnifat mərhələsinin cavab matçında Avstriyanın "Rid" klubunu qəbul edən "Neftçi" bu ev tapşırığı sayəsində qol vurub. 2007-ci ildə keçirilən görüşün ilk hissədə Rəşad ...

Barıt

Barıt - çoxkomponentli partlayıcı maddə olub, xaricdən oksigen daxil olmadan daxildən yanma və bununla böyük daxili enerjili qaz yaratmaq qabiliyyətinə malikdir. Barıt mərmilərin atılmasında, raketlərin hərəkət etdirilməsində və başqa məqsədlər ü ...

Çay (içki)

Hörmətli vikipediyaçılar iş gedir şablonunu nəzərə alıb məqalədə redaktə etməyə tələsməyin. Şablon götürüldükdən sonra buyurub redaktə edə bilərsiniz. Hörmətlə Xəyalə Kərimova. Çay – Çay bitkisinin dəmlənməsi ilə əldə olunan isti içki. Çay bitkis ...

Çuqun

Çuqun - dəmirin karbonla, eləcə də tərkibində müəyyən miqdar manqan, silisium və zəhərli qarışıqlar – kükürd və fosfor olan ərintisidir. Bəzən çuquna hər hansı bir xassə vermək üçün ona legirləyici adlanan elementlər – xrom, nikel, silisium, manq ...

Seysmoqraf

Seysmoqraf - seysmik dalğaların bütün tiplərinin ölçülməsi üçün istifadə olunan xüsusi cihaz. Adətən seysmoqraf yaylı bərkitmə üsulu ilə bərkidilmiş yükə malikdir və zəlzələ vaxtı hərəkətsiz qalır. Ancaq cihazın qalan hissəsi dayaq, korpus hərəkə ...

Çinin kosmik proqramı

Çinin kosmik proqramı – Çin Xalq Demokratik Respublikasının kökü 1950-ci illərə qədər gedən və 2003-cü ildə Yanq Liveyin Şenzou 5 gəmisi ilə ilk həqiqi uğurunu qazanan proqramdır. 2003-cü il ekspedisiyası ilə Çin Amerika Birləşmiş Ştatları və Sov ...

Aidon

Aidon Oy - Şimali Avropada ağıllı şəbəkə üçün ağıllı ölçmənin həllərinə və xidmətlərinə diqqət yetirən Finlandiya texnologiya şirkəti. Şirkət 2004-cü ildə Finlandiyanın Yüvəskülə şəhərində təsis edilmişdir. Şirkətin Finlandiya, Norveç və İsveçdə ...

Aerobatika

Aerobatika və ya hava aerobatikası, bir təyyarəni qeyri-adi vəziyyətlərdə qoymaqla; Loop, rulon, viril kimi normal uçuşda istifadə edilməyən manevrlərlə həyata keçirilən həssas və dəqiq uçuş. Aerobatik manevrlər; şou, döyüş, idman və ya təlim məq ...

Sonar

Sonar) səs dalğalarından istifadə edərək obyektin ölçüsünü, məsafəsini və digər məlumatlarını görməyə imkan verən cihazdır. Səsin su altında yayılması xüsusiyyətindən istifadə edərək sualtı/suüstü səyahət, xəbərləşmə və digər cisimlərin aşkarlanm ...

Valtorn

Valtorn - ilbiz qabığı kimi qıvrım formalı mis borudan hazırlanan nəfəsli musiqi aləti. Dilimizə italyanca "buynuz" mənası daşıyan "corno" sözündən keçmiştir. Qədim Misirdə, Qədim Romada və Mesopotamiyada buynuzdan hazırlanan ilk nümunələri, işar ...

Altılıq

Altılıq - fəaliyyətini İranın nüvə proqramının hərbi məqsədlərlə istifadəsinin qarşısını almağa yönəltmiş 6 böyük dövlətin forumu. Bu qrupa BMT Təhlükəsizlik Şurasının 5 daimi üzvü - ABŞ, Böyük Britaniya, Çin, Fransa və Rusiya, həmçinin İranın ən ...

Kosmos (peyk)

Kosmos Sovet İttifaqı və sonradan Rusiya tərəfindən idarə olunan çox sayda peykə verilən bir təyinatdır. Kosmos1, ilk kosmik gəmi, 16 Mart 1962-ci ildə fəaliyyətə başladı.

Kosmos-366

Kosmos-366 - SSRİ Müdafiə Nazirliyinin Strela-1M seriyalı telekommunikasiya peyki. Peyk, Kosmos-3M adlı raketa daşıyıcısının vasitəsi ilə yeddi digər Strela-1M peyki ilə birlikdə 25 aprel 1970-ci ildən etibarən Plesetsk kosmodromunundan 132/2 sta ...

Mir

Mir, 1986 -cı ildən 2001 -ci ilə qədər aşağı Yer orbitində qalan Sovet İttifaqının və ardınca Rusiya tərəfindən idarə olunan kosmik stansiyası. İlk modul 19 fevral 1986 -cı ildə kosmosa göndərilib. Bəşəriyyətin uzun müddətli olaraq kosmosda, için ...

Sovet kosmik proqramı

Sovet kosmik proqramı 1921-ci ildə SSRİ Ağır Sənaye Komissarlığı nəzdində Reaktiv İnstitutunun tərkibinə daxil olan və 1955-ci ildən 1991-ci ilədək SSRİ Ümumi Maşınqayırma Nazirliyinin bütün raket şirkətlərinin işini koordinasiya edən RKKA nəzdin ...

Yaponiya Fentezi Romanı Mükafatı

Yaponiya Fentezi Romanı Mükafatı - 1989-cu ildə Yomiuri Shimbun və Shimizu Cəmiyyətinin təşkilatçılığı və Shinchosha Publishing Co, Ltd. nin nəşriyyat dəstəyi ilə yaradılmış illik mükafat. Qaliblər müqavilə bağlayırlar. Bu müqaviləyə əsasən, qali ...

Dome Fuci

Dome Fuci - Antarktidanın Kraliça Mod Torpağı ərazisinin şərqində yerləşən buz silsiləsi üzərində yerləşir. Yaponiyaya məxsus qütb stansiyası 77°30′ c. e. 37°30′ ş. u. koordinatlarda yerləşir. Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 3810 metr təşkil edir. ...

Şova

Şova - Yaponiyanın Antarktida ərazisində il boyu fəaliyyət göstərən qütb stansiyası. Stansiya açıldıqdan bu günə qədər Meteoroloji müşahidələr aparılır. Stansiyada orta illik temperatur -10°S təşkil edir. Burada həmcinin Geofizika, bioloji, qlyas ...

Fizika

Fizika – maddi aləmin obyektiv xassələrini öyrənən təbiət elmlərindən biridir. Fizika yunanca təbiət deməkdir.Fizika sözünü elmə ilk dəfə qədim yunan filosofu Aristotel gətirmişdir. O, əsərlərində qədim şərq və yunan elmlərinin bütün naliyyətləri ...

"Wow!" siqnalı

Wow! siqnalı - 15 avqust 1977-ci ildə SETI layihəsi çərçivəsində kosmosdan təsbit edilən radio siqnalı. Sadəcə 72 saniyə davam edən bu siqnalı Dr. Cerri Ehman tərəfindən Ohio Dövlət Universitetinə aid Big Ear radioteleskopunda kiçik zolaqlı bir r ...

Ablyasiya

Ablyasiya - texnikada bərk cismin səthindən qaz axını vasitəsilə maddə kütləsinin götürülüb-aparılmasıdır, atmosferdə metroitlərin, raket, kosmik aparatların böyük sürətlə hərəkəti zamanı müşahidə olunur. İstilik enerjisinin intensiv udulması ilə ...

Açıq rezonator və açıq sistemlər

Açıq rezonator - güzgülər toplusundan yaranan rəqs sistemidir, burada güzglərin ölçülərindən və onların arasındakı məsafədən dəfələrlə kiçik olan λ dalğa uzunluqlu zəif sönən eletromaqnit rəqslər saxlanıla bilər. İlk açıq rezonator iki paralel mü ...

Adheziya

Adheziya fizikada müxtəlif cinsli bərk və ya maye hissəciklərin ilişməsini ifadə edir. Adheziya üst səthdə molekulalararası əlaqə ilə şərtlənir və səthlərin ayrılmasına lazım olan xüsusi işlə xarakterizə olunur. Bəzi hallarda adheziya koheziyaya ...

Adron atomu

ADRON ATOMU – mənfi yüklənmiş adronlu mezoatom. Adron atomları-kulon cazibəsi hesabına müsbət yüklənmiş nüvənin mənfi adronu tutub saxlayan atomabənzər sistemdir. Pion, kaon, antiproton və hiperon atomları müşahidə olunmuşdur. A.a nın öyrənilməsi ...

Aerodinamika

Aerodinamika fizikanın bölməsi; əsasən havanın hərəkətini öyrənir. Aerodinamikada səs sürətinə qədərki hərəkətlər öyrənilir. Aerodinamika uçuş aparatlarının və müxtəlif bir neçə elmlərdə tətbiq olunur. Aerodinamika müstəqil elm kimi XX əsrin əvvə ...

AGLAE

AGLAE – Parisdə yerləşən Luvr muzeyinin şüşə piramidasının altında, 15 metr dərinlikdəki zirzəmidə saxlanılan muzeyin zərrəcik sürətləndiricisi. 1988-ci ildən bəri muzeyin bir parçasıdır. Araşdırmaçılar əsərlərin hazırlandığı maddələri öyrənmək v ...

Akkresiya

Akkresiya – maddənin əhatə fəzasından kosmik cismin səthinə düşməsi. Akkresiyaya əks proses maddənin axıb getməsidir. Sıx yerlə şən iki ulduzdan biri o birinə və ya qara deşiyə intensiv sürətdə maddə verəndə Akkresiyanın rolu artır. Yeni ulduzlar ...

Aktinometr

Aktinometr, radiasiyaölçən – düz düşən Günəş radiasiyasının intensivliyini ölçən cihaz. Termoelektrik və termobimetal Aktinometrlər geniş yayılmışdır. Aktinometrin iş prinsipi düşən Günəş radiasiyasını səthin udmasına və şüa enerjisinin istilik e ...

Akustik dalğalar

Akustik dalğalar, səs dalğaları – fəzada yayılan elastiki maddi mühitin həyəcanlanmaları. Həyacanlanmalar mühitdə sıxlığın və təzyiqin tarazlıq qiymətlərindən lokal yayınmaları və mühit hissəciklərinin tarazlıq vəziyyətindən yerdəyişmələridir. Mü ...

Alfa hissəciyi

Alfa zərrəcik - 2 proton və 2 neytrondan ibarət olan 4 2 He nüvəsidir. α zərrəciyin kütləsi m α =4.0027 а.е.м.= 6.644 q, spini və maqnit momenti sıfra bərabərdir. Əlaqə enerjisi 28.11 МеВ. Maddədən keçərkən α - zərrəcik ionlaşma, atom və molekula ...

Alfa-spektrometr

Alfa-spektrometr -radioaktiv nüvələrin buraxdığı α-zərrəciklərinin energetik paylanmasını ölçmək üçün cihazdır. Nüvə fizikası inkişafının ilkin mərhələlərində və radioaktivliyin tədqiqində geniş tətbiq olunmuşdur. α-spektrlərin incə quruluşunu tə ...

Ambipolyar diffuziya

Ambipolyar diffuziya -əks yüklü zərrəciklərin konsentrasiyalarının düşməsi istiqamətində birgə diffuziyasıdır. Neytral zərrəciklərin diffuziyasından fərqli olaraq elektrik cəhətdən təcrid olunmuş plazmada ion və elektronlar bir-birindən asılı olm ...

Amorf hal

Amorf hal - maddənin qeyri-kristal quruluşlu bərk halı olub, xassələrin izotropluğu və ərimə nöqtəsinin olmaması ilə xarakterizə olunur. İzotropluq, yəni onların bütün fiziki xassələri təbii şəraitdə kristallarınkından fərqli olaraq, maddə daxili ...

Amorf metallar

Amorf metallar -qeyri-kristallik bərk metallar və onların ərintiləridir. Metal maddələrin amorfluğu təcrübi olaraq kristallar üçün xarakter olan nümunələrin rentgen-, neytron- və elektronoqramlarında difraksiya maksimumlarının olması ilə müəyyən ...

Amorf yarımkeçiricilər

Amorf yarımkeçiricilər -amorf maddə olub, yarımkeçirici xassələrinə malikdirlər. A.y kovalent A.y ə, halkogenid şüşələrə, oksid şüşələrinə və dielektrik nazik təbəqələrə ayrılır. A.y nə yüksək leqirlənmiş kompensə edilmiş yarımkeçirici kimi də ba ...

Amplituda

Amplituda hərfi ilə işarə olunur) - yırğalanma və dalğavari hərəkətdə dəyişən kəmiyyətin qiymətinin orta qiymətdən maksimal sürüşməsi və ya dəyişməsidir. Təyin olunan fiziki parametrin vahidiilə üst-üstə düşən müsbət skalyar kəmiyətdir.

Analizator

ANALİZATOR – 1) Radiotexnika və elektrotexnikada müxtəlif proseslərin araşdırılması üçün işlədilən cihaz məsələn, amplitud analizatoru. 2) Optikada işığın polyarlaşmasının xarakterinin təyin olunması analizi üçün işlədilən cihaz və ya qurğu. Elli ...