ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 243

Kompüter üzrə mühəndis

Müasir dövrdə həyatımızın hər bir sahəsində kompüterlərdən geniş istifadə olunur və, təbii ki, kompüter üzrə ən müxtəlif ixtisaslara böyük tələbat var. Belə ixtisaslardan biri də kompüter üzrə mühəndislikdir. Kompüter üzrə mühəndis əsasən müxtəli ...

Kontakt

Kontakt – Naqil, çıxış. 1. Elektronikada: bəzi elementlərin, məsələn, rezistorların və kondensatorların metal birləşdiricisi. Bu kontekstdə termin" lid” kimi tələffüz olunur. Kontaktlar elementlərin bir və ya bir neçə qırağından çıxan izolə olunm ...

Memar

Memarlar binaların və başqa tiklilərin texniki, iqtisadi, funksional və görünüşü baxımından planlaşdırılması və tikilməsi işlərini yerinə yetirən şəxslərdir.Onların əsas vəzifəsi tikililərdən öncə yeni memarlıq nümunələrinin yaradılmasından ibarə ...

Tibbi mühəndislik

Biologiya və tibbdə istifadə edilən cihazların, materialların, diaqnoz və müalicə sxemlərinin, süni orqanların və digər vasitələrin inkişafında mühəndislik texnikalarının və fikirlərin istifadəsi;

Velosiped

Velosiped - çox hallarda iki təkərə malik, əzələ qüvvəsi ilə pedalla hərəkətə gətirilən nəqliyyat vasitəsidir. Yüksək sürət, sükanın idarəsi, ağırlıq mərkəzinin tənzimlənməsi ilə müşayiət olunan stabilləşdirici hiroskopik hərəkət nəticəsində velo ...

Exo yoxedilməsi

Exo yoxedilməsi - göndərən modemin kanalın girişində yalançı siqnalların meydana çıxmasını izləmək yolu ilə rabitə xətlərində exolara nəzarət üsulu. Əsas verilişi təkrarlayan exoların nəzarətdə saxlanması müəyyən gecikmələrə görə mümkün olur. Exo ...

Elektromaqnit dalğaları

Elektromaqnit dalğaları - dövri olaraq dəyişən elektrik və maqnit sahələrinin fəzada yayılmasıdır. Elektromaqnit dalğasında elektrik sahəsinin intensivlik vektoru və maqnit induksiya vektoru bir-birinə, həm də dalğanın yayılma istiqamətinə perpen ...

Hesab maşını

Hesab maşını verilənləri avtomatik emal edən ilk maşınlardan biri; XX əsrin 40-50’ci illərində IBM, Burroughs və NCR kimi şirkətlər tərəfindən kommersiya hesablaşmaları aparmaq üçün yaradılıb. İlk hesab maşınları elektron maşınlar deyildi və perf ...

Hesablama maşını

Mexaniki kalkulyator və ya hesablama maşını, hesabın elementar avtomatik əməliyyatlarını yerinə yetirmək üçün istifadə edilən mexaniki qurğudur. Əksər mexaniki kalkulyatorlar kiçik stolüstü kompüterlərə ölçüdə oxşar idi və elektron kalkulyatorun ...

Radiorabitənin prinsipləri

Radiorabitənin prinsipləri - verici antenada yaradılan yüksəktezlikli elektromaqnit rəqsləri ətraf fəzada elektromaqnit dalğaları şəklində yayılır və qəbuledicinin antenasına çataraq orada vericinin işlədiyi tezliyə bərabər tezlikli dəyişən cərəy ...

Xidmət səviyyəsi

Xidmət səviyyəsi - kütləvi telefon şəbəkəsi kimi kollektiv istifadəli rabitə şəbəkələrində trafikin emalının keyfiyyət göstərici. Xidmət səviyyəsi, istifadəçinin "bütün kanallar tutulub" siqnalını alma ehtimalının birə tamamlanma əmsalıdır. Məsəl ...

Şəbəkə arxitekturası

Şəbəkə arxitekturası – aparat vasitələri, funksional səviyyələr, interfeyslər və rabitə protokolları da daxil olmaqla kompüter şəbəkəsinin iç quruluşu. Şəbəkə arxitekturaları etibarlı rabitənin qurulması və informasiyanın ötürülməsinə zəmanət ver ...

Axar-baxar

Axar-baxar - suayrıcı, iki çay, göl, dəniz və ya okean hövzəsinin su toplayıcı sahələrini bölən xətt anlamında işlədilir. Atmosfer yağıntılarının müxtəlif axınlara istiqamətlənməsidir. Axar-baxarın suayrıcı xətti suayrıcı ərazi adlanır. Suayrıcı ...

Axmaz göl

Axmaz göl və ya Axmazlar - meandrlaşmış çaylarda boyun hissəsinin yuyulmasının nəticəsində yatağın düzəlməsi ilə əlaqədar çaydan ayrılıb, köhnə yataqda əmələ gələn gölə deyilir və əsasən aypara formasında olur. Çay yatağının meandrlaşmasının nəti ...

Azərbaycanda su ehtiyatları

Azərbaycanda su ehtiyatları −Azərbaycanda 8359 çay var, onlardan ikisinin uzunluğu 500 kilometrdən artıqdır. Daha 22 çayın uzunluğu 101–500 km arasında, 40 çayın uzunluğu 51–100 km, 107 çayın uzunluğu isə 26–50 km arasındadır. Kür çayı hövzəsində ...

Ber qanunu

Ber qanunu - meridian istiqamətində axan böyük çayların Şimal yarımkürəsində sağ, Cənub yarımkürəsində isə sol sahilinin yuyulması səbəblərini izah edən müddəa. 1857-ci ildə eston alimi Karl Ernst fon Ber həmin hadisənin Yerin öz oxu ətrafında fı ...

Buz

Buz - bərk aqreqat halında olan su, mineral. Bəzən buz dedikdə bərk aqreqat halında olan maddələr də nəzərdə tutulur. Məsələn, quru buz, ammiak buzu və ya metan buzu.

Çay axımı

Çay axımı - çayın canlı kəsiyindən müəyyən vaxt ərzində axıb keçən suyun miqdarı. Çay axımı müəyyən vaxt ərzində suyun məsrəfi ilə müəyyən edir.

Hidrometeoroloji müşahidə şəbəkəsi

Hidrometeoroloji müşahidə şəbəkəsi −Azərbaycanda ilk meteoroloji müşahidələr 1843-cü ildə Naxçıvanda başlanılmış, 1847-ci ildə Lənkəranda, 1848-ci ildə Şuşa və Bakı şəhərlərində, 1872-ci ilə indiki Gəncə şəhərində, 1872-ci ildə Zaqatala və Şəkidə ...

Quru buz

Quru buz - Quru buz özü ilə karbon 4 – oksidin və ya karbon qazının bərk fazasını təmsil edir. Onu karbon qazı adlandırmaq qəbul olunmuşdur. Karbon qazının fərqləndirici xüsusiyyəti onun üçqat nöqtələridir: bu o deməkdir ki, 0.536 MPa təzyiqində ...

Mineral göl

Mineral göl və ya duzlu göl, duz gölü - kəskin minerallaşmış və ya suyunda çoxlu miqdarda duz olan göl.

Su balansı

Su balansı - atmosferdə, yer kürəsində və onun ayrı-ayrı sahələrində suyun bütün gəlir və çıxarının nisbəti. Su balansı Yerdə su dövranının kəmiyyətcə ifadəsidr. Yerin su balansı bərabərliyi ilə səciyyələnir. Burada okeanların və qurunun səthinə ...

Suaşıran

Suaşıran - axının məcrasında yerləşən və üzərindən su axıb tökülən maneə. Yalında xüsusi düzəldilmiş basqısız deşik və ya gözdən su axıb tökülən divar da suaşıran adlanır. Meliorasiya və hidrotexnikada külli miqdarda su buraxmaq, hidrometriyada i ...

Yuvenil su

Yuvenil su maqmadan ayrılmış oksigendən və hidrogendən ilk əmələ gələn sudur. Yer altında və ya yer səthində maqmadan ayrılmış belə su buxan dərhal yeraltı sulara və atmosferdəki su buxanna qarışır. Ona görə də təbiətdə təmiz yuvenil su olmur.

Kimya

Kimya – maddənin tərkibini, quruluşunu, xassələrini,çevrilməsini və bu çevrilmələr zamanı baş verən hadisələri öyrənən təbiət elmidir.Kimyanın mühüm vəzifələrinə zəruri maddələrin alınması, maddələrin çevrilməsini və bu çevrilmələri müşahidə edən ...

2-Metilpiridin

2-metilpiridin və ya 2-pikolin ümumi formulu C6H7N olan heterotsiklik birləşmə, üzvi maddədir. Piridin iyinə oxşar xoşagəlməz iyli rəngsiz mayedir, zəhərlidir. 2-metilpiridinin reaksiyalarının böyük hissəsi metil qrupunda gedir. Məsələn 2-metilpi ...

Abraziv materiallar

Abraziv materiallar - Abraziv materiallar təbii və süni abraziv materiallara bölünür. Təbii abraziv materiallara təbiətdə rast gələn süxurlar və minerallar aiddir. Kvars iri kristallı silisium 4-oksiddən ibarət olub aşağı kəsmə xassələrinə malikd ...

Aerozol

Aerozol - havada asılı vəziyyətdə olan müxtəlif böyüklükdə və formada, kimyəvi tərkibi, habelə fiziki xassələrinə görə başqa-başqa olan ən kiçik hissəcik. Aerozol duman və bulud əmələ gəlməsi üçün zəruri olan kondensasiya nüvəsi rolunu oynayır. A ...

Aktiv Boyaq Maddələri

Aktiv Boyaq Maddələri – molekulunda atom və ya atomlar qrupu saxlayan və boyama zamanı liflərin makromolekullarının funksional qrupları ilə möhkəm kovalent rabitə yaradan sintetik boyalar. Aktiv Boyaq Maddələri rəngin davamlılığını təmin edir. Ak ...

Aktiv toqquşmalar nəzəriyyəsi

Aktiv toqquşmalar nəzəriyyəsi - qaz mühitində iki molekulun toqquşması zamanı kimyəvi çevrilmələrin sürətinin qiymətləndirilməsi üsulu. Kimyəvi kinetikanın ümumi müddəasına görə kimyəvi çevrilmələrin baş verməsi üçün molekullar hədd qiymətini aşa ...

Aktivləşmə enerjisi

Aktivləşmə enerjisi - kimyəvi reaksiya zamanı toqquşan molekulların malik olduqları enerjiyə deyilir. Əksər kimyəvi reaksiyaların sürəti temperatur artdıqca artır. XIX əsrin 80-ci illlərin əvvəlində Hollandiya fiziki və kimyaçısı Yakob Vant-Hoff ...

Akvametriya

Akvametriya - qaz, maye və bərk maddələrdə suyun miqdari təyini üsullarının məcmusu. Akvametriyada suyun kimyəvi, fiziki-kimyəvi və ya fiziki xassələrinə əsaslanan üsullardan, analiz edilən nümunənin rütubətlə funksional əlaqəsi olan hər hansı bi ...

Allil spirti

Spirt iyli, rəngsiz mayedir. Bir çox üzvi həlledicilərdə həll olur, bütün nisbətlərdə su ilə qarışaraq azeotrop qarışıq 28.3% Н 2 О; qayn.t. 89.0 °C əmələ gətirir.

Allilxlorid

Rəngsiz, axıcı, kəskin iyli mayedir. Adi üzvi həlledicilərdə həll olur, suda praktiki olaraq həll olmur. Allilxlorid suda 20 °C 0.36% miqdarda həll olur. Asan uçucu mayedir.

Alovlanma promotorları

Alovlanma promotorları yanacaq kamerasında dizel yanacaqlarının alovlanmasını yaxşılaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Alovlanma promotorları zəif alovlanma qabiliyyəti olan yüksək səviyyədə aromatikləşdirilmiş orta distillə fraksiyalarına, həmçi ...

Ammonifikasiya

Ammonifikasiya – tərkibində azot olan üzvi maddələrin mikroorqanizmlər tərəfindən parçalanıb sərbəst ammoniumun əmələ gəlməsi prosesidir. Ammonifikasiya təbiətdə azotun dövranının mühüm mərhələsi olub torpağı azotun mənimsənilən forması ilə zəngi ...

Ammonium duzları

Ammonium duzları ammonyakın və ya ammonium hidroksidin turşularla qarşılıqlı təsirindən alınır H 2 SO 4 + 2NH 3 *H 2 O → NH 4 2 SO 4 + 2H 2 O NH 3 + HCl → NH 4 Cl 2. Ammonyakın xlorla qarşılıqlı təsirindən alınır: 8NH 3 + 3Cl 2 → N 2 ↑ + 6NH 4 Cl

Ammonyak

Adın mənşəyi Köhnə Misirə əsaslanır. Amon məbədinin isidilməsində istifadə edilən qazlardan, məbədin divarlarında, tavanında süfrə duzu kimi ağ kristallar halındakı ammonium xlordan istifadə edilmişdir. Adı həmin dövrdə "Amonun Duzu" adlanırdı.

Analitik kimyanın inkişaf tarixi

Analitik kimyanın inkişaf tarixi Analitik kimyanın tarixi çox qədimdir. Bəzi xammal və hazır məhsulların tərkibini vəsfi cəhətdən təyin etmək üsulları hələ eramızdan əvvəl çox əvvəlki dövrlərə aiddir. Dəmir, mis, qurğusun və s kimi metalları, onl ...

Antraxinon

Antraxinon - neft-kimya sintezində qiymətli nəhsullardan olub, boyaq maddələrinin alınmasında, kənd təsərrüfatı və sellüloza-kağız sənayesi materiallarının alınmasında istifadə olunur. Antraxinonun sintezində əsas üsul antrasenin və koks-kimya za ...

Arilsulfamid

Arilsulfamidlərin alınması üçün ən mühüm məsələ arilsulfoxloridlərin sintezidir. Onların alınması metodu aromatik karbohidrogenlər və xlorsulfon turşusunun üç qat artığı ilə karbohidrogenin tərkibindən asılı olaraq müəyyən reaksiya temperaturu se ...

Atom spektrləri

Atom spektrləri Əgər günəş işığını və ya adi lampa işığını prizmadan keçirərək ekrana yönəltsək, onun üzərində müxətlif rəngli işıq zolaqları yaranacaq. Bu rənglərin hər biri müəyyən konkret dalğa uzunluğuna malikdir. İşığın bu cür spektrlərə ayr ...

Aviabenzinlər

Aviasiya benzinləri neftin ilk distilləsində, katalitik və riforminq proseslərində alınan məhsulların aşağı temperaturda qaynayan fraksiyalarından təşkil olunan baza benzinlərinə yüksəktonlu komponent və aşqarlar qarışdırmaqla istehsal edilir. Av ...

Azərbaycan Kimya Jurnalı

Azərbaycan Kimya Jurnalı Azərbaycan Kimya Jurnalı – ölkəmizdə kimya üzrə ən məşhur еlmi nəşrlərdən biridir. Jurnal kimya və kimya tехnоlоgiyasının aktual prоblеmlərinə, qеyri-üzvi, üzvi və fiziki kimyaya, nеftkimyasına, kinеtika və katalizə, mоdе ...

Azot

Azot – Azot ilk dəfə 1772 –ci ildə ingilis kimyaçısı D.Rezerford tərəfindən havadan ayrılmışdır. D.İ. Mendeleyevin kimyəvi elementlərin dövri sistemində 7-ci element olub, atom kütləsi 14-dür. Azot bioelement olub, orqanizmlərin qurulmasında və o ...

Barium sulfat

Qatı və duru sulfat turşusu bariumun suda həll olan duzları ilə reaksiyaya girərək barium sulfatın ağ rəngli çöküntüsünü əmələ gətirir: Bu reaksiya analitik kimyada Ba 2 + və SO 4 2- ionlarını təyin etmək üçün istifadə edilir.

Bentonit gilləri

Bentonit gilləri −əsas tərkibini montmorillonitdən təşkil olunmuş mineral. Montmorillonit mineralı eyni tipli profilat qəfəsindən ibarətdir və ikiqatlı təbəqəyə malikdir. Gil mineral adsorbsiya prosesi üçün adsorbent kimi istifadə edilə bilər ki, ...

Benzaldehid

Benzaldehid Aromatik aldehidlərin ən sadəsi benzoy aldehididir: C 6 H 5 CHO.Molekul kütləsi 106.12 olan benzoy aldehidi acı badam iyi verən rəngsiz mayedir. Ərimə temperaturu -26 0 C, qaynama temperaturu 179 0 C-dir. Etanolda, efirdə və başqa üzv ...

Benzoy turşusu

Benzoy turşusu C 6 H 5 COOH - ən sadə monokarbon aromatik turşudur. Asan sublimasiya olunan rənqsiz kristal maddədir. Suda çətin, üzvi həlledicilərdə asan həll olur. Zəif turşudur.

Bərk məhlul

Nizamsız atomların xaotik yerləşməsi ilə, tam və ya qismən nizamlı ola bilərlər. Eksperimental olaraq, nizamlılıq əsasən rentgen struktur analizi ilə müəyyən edilir. Bərk məhlul yaratma qabiliyyəti bütün kristallik bərk cisimlər üçün xarakterikdi ...