ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 272

Hava şarı

Hava şarı - isidilmiş hava, yaxud helium və ya hidrogen kimi yüngül qazlarla doldurulan və nəticədə havadan yüngül olduğu üçün uça bilən nəqliyyat vasitəsi.

Qalxma

Qalxma; uçmağı bacaran canlıların və təyyarələrin yer, su və digər səthlərlə təmasının kəsilməsi və uçmağa başlaması. Kosmik gəmilərin və raketlərin yerdən böyük bir bucaq yaradacaq şəkildə rampadan etdiyi qalxmaya əsasən fırlatma deyilir. Bir ci ...

Pilot

Pilot - təyyarəni idarə edən şəxs. Bu həm peşə, həm ixtisas, həm də hobbi ola bilər. Pilotlara aviator, pilot da deyilir. SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Qırmızı Ordusunda qırmızı uçaqlar deyilirdi. Ədəbiyyatda ifadələr var: Hərbi pilot, Mülki pilot və s.

Cərəyan ayrılması

Bir maye içərisində hərəkət edən hər bir bərk cismin səthinin ətrafında viskoz qüvvələrin meydana gəldiyi sərhəd qatları inkişaf edir. Sərhəd qatları laminar və ya turbulent ola bilər. Sərhəd qatının laminar və ya türbülans olub-olmaması yerli ax ...

Cihazlarla Enmə Sistemi

Cihazlara Enmə Sistemi, uçuş-enmə zolağı başına yerleştirilmiş ötürcülər vasitəsilə hava gəmilərinin enişinə kömək edən dəqiq yaxınlaşma sistemidir. ILS, hava gəmisini UEZ başlanğıcına qədər dəqiq yaxınlaşmasını təmin edən bir aeronaviqasiya komə ...

Convair XFY

Convair XFY Pogo, ABŞ ordusu üçün yaradılmış təcrübə məqsədli şaquli enmə-qalxmalı havada hərəkət üçün nəzərdə tutulmuş olan texnika. Pogo, delta qanadlara və üç bıçaqlı əks istiqamətlərə fırlanan rotorlara güc verən 5.500 at gücündəki turbopərva ...

Daşıyıcı kanart

Daşıyıcı kanart, kanart tipli təyyarələrdə daşıma vəzifəsini əsas qanadla birgə yerinə yetirən kanartlara verilən addır. Tandem təyyarələrdən fərqi kanart sahəsinin tandem təyyarələr ilə müqayisədə əsas qanad sahəsindən daha kiçik olmasıdır. Daşı ...

Delta qanad

Delta qanad üçbucaq şəkilli qanadlara verilən addır. Delta adı, Yunan hərfi olan delta hərfinin böyük yazısından meydana gəlmişdir. Delta qanadları ilk dəfə XVII əsrdə Reç Pospolita Kommanvelz ixtiraçısı Kazimierz Siemienowicz tərəfindən nəzərdən ...

Eniş dəsti

Eniş dəsti - Aviasiya sahəsində təyyarənin yerə enməsini asanlaşdıran qurğuya deyilir. Eniş dəstinin qapıları təyyarə havaya qalxdıqdan sonra enənə kimi bağlı vəziyyətdə saxlanılır.

FADEC

Elektron-rəqəmsal mühərrik idarəetmə sistemi - minimal yanacaq sərfiyyatı ilə təyyarə mühərrikinin optimal göstəricilərini saxlamaq üçün yanacağın, havanın və alovlanma parametrlərinin avtomatlaşdırılmış nəzarət və idarəetmə sistemidir.

Flap

Flaplar - təyyarələrdə ümumiyyətlə stabilizatorun arxa tərəfində yerləşir; Qanad gövdəsini artıraraq ilk növbədə daşıyıcı qüvvəni və qismən də sürükləmə qüvvəsini artıran komanda səthidir. Flaplar xüsusən enmə və qalxma kimi aşağı sürətlərdə, dah ...

Fly-by-wire

Uzaqdan idarəetmə sistemi və ya Fly-by-wire əl ilə idarə edilən uçuş idarəetmələrini elektron interfeyslə əvəzləyən inkişaf etmiş bir uçuşu idarəetmə sistemidir. Bu sistemdə, təyyarə pilotdan asılı olmayaraq sadə bir kompüter tərəfindən idarə olu ...

Füzelyaj

Təyyarə korpusu və ya fuzelyaj təyyarənin əsas hissəsidir. Ekipaj, sərnişinlər və yüklər də daxil olmaqla karqolar ümumiyyətlə burada saxlanılır. Tək mühərrikli təyyarələrdə ümumiyyətlə bir mühərrik olur, lakin bəzi amfibiya təyyarələrdə tək mühə ...

Hava-hava raketi

Hava-hava Raketləri təyyarə və helikopterlər tərəfindən digər uçan nəqliyyat vasitələrini məhv etmək üçün istifadə olunan silahlardır. Bu silahlar istiyə və ya hədəfə göndərilən və əks olunan radar və lazer siqnalları və ya hədəfdən çıxan radar s ...

İstiqamət rulu

Gəmi sükanı, dəniz nəqliyyatı və avianəqliyyat vasitələrində defolt hərəkətini həyata keçirmək üçün nəzərdə tutulan şaquli stabilizatordakı nəzarət səthi. Gəmi sükanının iki növü mövcuddur - hidravlik və joystick.

Kabin təkan

Kabin təzyiqi - yüksək hündürlükdə insanlar üçün təhlükəsiz və rahat bir mühit yaratmaq üçün havanın bir təyyarənin və ya kosmik gəminin kabinəsinə vurulduğu bir prosesdir. Təyyarələrdə hava ümumiyyətlə işləyən qaz turbinli mühərrikin bir kompres ...

Kanart

Kanart adi təyyarələrdən fərqli olaraq, əsas daşıyıcı qanadların arxada və üfüqi stabilizatorun qabaqda olduğu sabit qanadlı təyyarə modelidir. Ön tərəfdə daşımaq və ya nəzarət etmək üçün istifadə olunan səthlərə də kanart deyilir.

Katapult oturacağı

Katapult oturacağı, əsasən döyüş təyyarələrində pilotu və ya ekipajı fövqəladə hallarda xilas etmək üçün hazırlanmış bir sistemdir. Əksər dizaynlarda pilotun oturacağı, pilotla birlikdə partlayıcı və ya raket mühərrikinin köməyi ilə təyyarədən at ...

Kobra manevri

Kobra manevri - ilk dəfə 1980-ci illərdə Viktor Pugachev tərəfindən Suxoy Su-27 təyyarəsi ilə göstərilmişdir. Bu manevr, hava döyüşündə baş-başa döyüşlərdə istifadə edilir. Müəyyən bir miqdar hündürlüyə çıxandan sonra sürəti anidən aşağı salmaq i ...

Kritik mach

Aerodinamikada, bir təyyarənin kritik Mach sürəti, qanadın kiçik bir hissəsi üzərindəki axının səs sürətinə çatdığı ən kiçik Mach sürətidir. Uçuşda olan bütün avianəqliyyat vasitələri üçün, nəqliyyat vasitəsinin ətrafında dövran edən havanın sürə ...

Qanad uzunluğu

Qanad uzunluğu, qanad genişliyi bir quşun və ya təyyarənin bir qanad ucundan digər qanad ucuna qədər olan məsafəsidir. Məsələn, Boeing 777-200 təyyarəsinin qanad uzunluğu 6.093 metrdir və 1965-ci ildə tutulan gəzən bir albatrosun qanadlarının uzu ...

Qanadcıq

Qanadcıq, təyyarədə dönmə/əyilmə hərəkətini təmin edən idarəetmə səthi. Uçuş zamanı təyyarənin bütün hərəkətləri təyyarədəki təzyiq paylanmasından asılıdır. Sabit qanadlı təyyarə üçün əsas nəzarət səthləri, bu səthlərin axına qarşı dayanması və o ...

Quyruq turbulansı

Quyruq turbulansı və ya İstiqamət sükanı turbulansı - təyyarənin qanadlarının üstü və altındakı təzyiq fərqinə görə təyyarənin arxasında yaranmış vorteksdən yaranmış türbülans. İngilis dilindən tərcümədə" wake” sözü," bir aviavasitə və ya hidrova ...

Max

Max rəqəmi, hərəkət halında olan hər hansı bir kütlənin sürətinin, kütlənin mövcud olduğu şərtlər daxilindəki səs sürətinə olan nisbətidir. Qısaca Ma ya da M deyilir. Adını Avstriyalı fizik və filosof Ernst Maxdan almışdır. Ernst Maxdan əvvəl bu ...

Maksimum uçuş çəkisi

Maksimum uçuş çəkisi və ya maksimum takeoff çəkisi təyyarənin uçuş müddətində apara biləcəyi maksimum çəkini göstərir. Aviasiya sahəsinə qısaca MTOW olaraq bilinir. MTOW İngiliscə Maximum Takeoff Weight sözlərinin baş hərflərindən əmələ gəlmişdir ...

Ox formalı qanad

Ox formalı qanad və ya Ox bucaqlı qanad yüksək sürətli təyyarələrdə istifadə olunan bir qanad növüdür və adını yuxarıdan baxıldıqda qanadlarının ucları geriyə çəkilmiş bir ox formasında olmasından almışdır. Geriyə çəkilən qanadlar geriyə çəkilmiş ...

Pushback

Park mövqeyindəki təyyarənin, yedəkləyici maşın vasitəsi ilə dayanacaqdan göstərişə uyğun sürmə yolu üzrə maşurut xəttinə çıxarılmasına deyilir. Müasir dövrdə yedəkləyici maşınların xüsusi konstruksiya ilə hazırlanması imkan verir ki, yedəkləmə v ...

Stels helikopter

Stels helikopterlər stels texnologiyasının tətbiq olunduğu hərbi helikopterlərdir. Bu azaldılmış aşkarlığa nail olmaq üçün istifadə olunan müxtəlif texnologiyalar mövcuddur; bunlara adətən rotorlu təyyarələrin yaratdığı səs-küy, radar və infraqır ...

Stels texnologiyası

Stels texnologiyası - digər adla Az Görünmə Texnologiyası hava döyüş maşınlarını, gəmiləri, sualtıgəmiləri, raketləri, peykləri və hərbçiləri düşmən üçün daha az görünən etmək taktikaları toplusudur. Stels texnologiyaları əsasən radarlar, infraqı ...

Supersonik

Supersonik, səs sürətindən daha üstün olan sürətləri göstərmək məqsədilə istifadə olunan termin. Bir təxminə görə 1.2 Machın üstündədir. Dəniz səviyyəsindəki havada səsin sürəti təxmini olaraq 340 m/s, 1.087 ft/s, 761 mph ya da 1.225 km/saat olar ...

Şaquli enmə-qalxma

Şaquli enmə-qalxma bu cür sinifləndirmə az saylı havada hərəkət etmək üçün nəzərdə tutulmuş olan texnikanı əhatə edir: helikopterlər, avtojirlər, balonlar və hava gəmiləri əsasən VTOL olaraq sinifləndirilmirlər. Bəzi hava texnikaları VTOL moduna ...

Şığıyıcı bombardmançı

Şığıyıcı bombardmançı və ya pike bombardmançı - vuruş dərəcəsini artırmaq və zenit atəşindən daha yaxşı qorumaq üçün hədəfinin üzərinə şığıyaraq vuran bir bombardmançıdır. Hədəfə dalma demək olar ki, düz bir şəkildə baş verir və bomba bu istiqamə ...

Test pilotu

Test pilotu - yeni yaradılmış olan təyyarələrdə meydana çıxması ehtimal edilə bilən hər cür qəza və yanğını bir sınaq uçuşu ilə araşdıran təhkim edilmiş şəxs. Test pilotlarının yaxşı uçuş mühəndisliyi təhsili alması vacibdir. 1950-ci illərdən son ...

Trim

Trim və ya tənzimləmə flanşı - Hündürlük sükanı, qanadcıq və ya istiqamət rulu kimi daha böyük idarəetmə səthlərinə quraşdırılmış və pilot tərəfindən idarə olunan ikinci dərəcəli nəzarət səthləridir. Trim səthlər pilot tərəfindən bağlandığı səthl ...

Üfüqi stabilizator

Üfüqi stabilizator təyyarələrin uçuş oxunun paralel olduğu üfüqi müstəvidə təyyarənin tarazlı bir uçuş həyata keçirməsinə imkan verən səthlərdir. Adi təyyarələrdə üfüqi stabilizator quyruqda yerləşir və kiçik bir cüt qanada bənzəyir. Hündürlük sü ...

Veter xətti

Veter xətti, veter cizgisi və ya kord xətti, aerofoilin hücum kənarı və stabilizatorun arxa tərəfindən keçən xəttdir. Hücum kənarı və stabilizatorun arxa tərəfi arasındakı məsafəyə veter uzunluğu deyilir. Aerofoildən asılı olaraq veter xəttinin b ...

Yerli hava limanı

Yerli hava limanı yalnız daxili uçuşları həyata keçirən hava limanıdır - eyni ölkə daxilindəki uçuşlar. Yerli hava limanlarının gömrük və immiqrasiya imkanları yoxdur və bu səbəbdən xarici hava limanına gediş-qayıdış uçuşları həyata keçirə bilməz ...

Şüşə kokpit

Şüşə kokpit, analoq yığım və ölçü cihazlarının ənənəvi üslubundan daha çox elektron uçuş aləti displeyləri, adətən böyük LCD ekranları ilə təchiz olunmuş təyyarə kokpitidir. Ənənəvi kokpit aviasiya dairələri içərisindəki "buxar kokpiti" ləqəbli m ...

Təyyarə uçurtma sistemi

Təyyarə uçurtma sistemi - müasir avionikanın əsas hissəsi. FMS sistemi geniş uçuş tapşırıqlarını avtomatlaşdırır, ekipajdakı yükü azaldır və nəticədə naviqatorların və uçuş mühəndislərinin müasir mülki təyyarələrdə tərk edilməsinə imkan yaradır. ...

Tutum göstəricisi

Əvvəllər gyro üfüqi və ya süni üfüqi olaraq bilinən münasibət göstəricisi, təyyarənin Yerin üfüqünə nisbətən istiqamətini izah edən və ən kiçik oriyentasiya dəyişikliyini dərhal göstərən bir uçuş vasitəsi idi. Miniatür təyyarə və üfüq çubuğu təyy ...

Vertolyot

Vertolyot, Helikopter, Dikuçar - Şaquli hərəkət edən, havada dayana bilən və istənilən istiqamətdə hərəkət etmək imkanına malik olan aerodinamik uçuş aparatı. Lazımi qaldırıcı qüvvə reaktiv və ya porşenli mühərriklə hərəkətə gələn pərlər vasitəsi ...

Aérospatiale Alouette II

Aérospatiale Alouette II, Aérospatiale tərəfindən istehsal edilən Fransız istehsalı olan yüngül çəkili çoxməqsədli helikopterdir. Ənənəvi ağır porşenli mühərrik yerinə qazturbin mühərriki ilə işləyən birinci nəsil kütləvi istehsal helikopteridir. ...

Aérospatiale Alouette III

Aérospatiale Alouette III, Sud Aviation tərəfindən sonra da, Fransanın Aérospatiale firması tərəfindən istehsal edilmiş çoxməqsədli tək mühərrikli helikopteridir. Alouette III, Alouette II helikopterinə görə daha böyük və daha çox oturacaqlıdır. ...

Aérospatiale SA 330 Puma

Aérospatiale SA 330 Puma, Aérospatiale tərəfindən istehsal edilən Fransa istehsalı olan çoxməqsədli helikopterdir. Əvvəlcə Sud Aviasiya tərəfindən hazırlanmış və daha sonra Aérospatiale adı ilə istehsal olunmağa başlanmışdır. Puma Körfəz müharibə ...

Amfibiya vertolyotu

Amfibiya vertolyotu həm quruya, həm də suya enmə və qalxma edə bilən bir vertolyotdur. Amfibiya helikopterləri hər hansı bir amfibiya olmayan vertolyot ilə yerinə yetirilə bilinən digər işlər yanaşı hava-dəniz xilasetmə, dəniz xilasetmə və okeano ...

Bell 407

Bell Textron Helicopter şirkəti tərəfindən istehsal olunan ABŞ istehsalı olan çoxməqsədli helikopterdir. İlk uçuşunu 29 iyun 1995-ci ildə həyata keçirmiş olan helikopter 1996-cı ildən xidmətə qəbul edilmişdir və Bell 206 helikopterlərinin yerini ...

Bell 412

İstehsalçı: ABŞ İstehsalçı firma: Bell Textron Helicopter Tip: Çoxməqsədli helikopter İlk uçuş: avqust 1979-cu il İstismara verilib: 1981-ci il İstehsal sayı: 869 ədəd Qiyməti: 4.895 milyon dollar Texniki göstəriciləri: Heyət üzvü: 2 nəfər Sərniş ...

Bell 427

Bell 427 - ABŞ mənşəli olub və Bell Textron Helicopter şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş çoxməqsədli helikopterdir. Dizaynı Bell 407 helikopterlərinə dayanır və hal-hazırda onları Bell 429 helikopterləri ilə əvəz edirlər.

Bell 429

Bell 429 - Bell Textron Helicopter şirkəti tərəfindən istehsal olunan ABŞ mənşəli çoxməqsədli helikopterdir. Bell 427 helikopterlərinin uzadılmış bir versiyası olub ilk uçuşunu 27 fevral 2007-ci ildə həyata keçirmişdir və 1 iyul 2009-cu ildə xidm ...

Bell V-280 Valor

V-280 Valor, ABŞ Silahlı Qüvvələrinın Gələcək Şaquli Qalxması proqramı üçün Bell Textron Helicopter və Lockheed Martin şirkətləri tərəfindən yaradılmış olan 3 təbəqəli tiltrotordur. Rəsmi olaraq 2013-cü ildəki ABŞ Ordusunun Aviasiya Assosiasiyası ...