ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 86

Yağlakar sülaləsi

Yağlakarların bilinən ilk hakimləri Tan tarixi kitablarında qeyd olunub. İltəbər Çenqsonq 承宗 - Fudifunun oğlu idi. 727-ci ildə hakimiyyəti bitmişdi. Sürgün edilmişdi. İltəbər Vuhe 乌纥 - 648-ci ildə əmisini devirərək taxta çıxmışdı. Çebi xaqanı ...

Zəngilər

Adları qədim mənbələrdə "sanqi" şəklində qeyd edilmiş zəngilər əsasən Qərbi Azərbaycanda İrəvan mahalı ərazisində yaşamışlar. Zəngibasar bölgə adının ortaya çıxmasına səbəb olan Zəngi çayı da vaxtilə öz adını yaxasında məskunlaşmış zəngi boyundan ...

Ayzeluort Mona Lizası

Ayzeluort Mona Lizası - Leonardo da Vinçinin Luvr muzeyində saxlanan eyni adlı portret əsərindəki subyektin təsvir olunduğu yağlı boya ilə kətan üzərində çəkilmiş rəsm əsəridir. Aparılmış uzunmüddətli tədqiqatlardan sonra 2015-2016-cı illərdə yay ...

Sonay

Sonay - Azərbaycan folklorunda yayın son aylı gecələrine deyilir. Azərbaycan "ayın düşüncesi"-ndə əsatiri düşüncəsində Ay`la Günəş sevgili dirlər. Onların sevgisi sonsuz dır. Onlar heç zaman birbirine çatanmırlar. Sonay payız etidalına yaxın equi ...

Qış gündönümü

Yerin günəş ətrafında hərəkət etdiyi yola yerin orbiti deyilir. Yer bu yolu saniyədə 29.8 km sürətilə qət edir və Günəş ətrafında tam dövrünü 365 gün 6 saata başa vurur. Yerin günəş ətrafında fırlanmasının nəticəsində fəsillər yaranır.

Yaz

Yaz - ilin 4 fəslindən biri. Şimali yarım kürədən mart və iyun Yazda ağaclar çiçək açır, hava istiliyi artmağa başlayır. Bu mövsümdə qar əriməsi və bol miqdarda yağışların yağması ilə su yataqları olan dərələr, göllər, Gölməçə və anbarlar su ilə ...

Səhər

Səhər - sutkanın saat 6-dan 12-dək olan hissəsi. Səhər hər saat qurşağına görə başlayır, ancaq səhərin vaxtına təsir etmir. Sutkanın dövrlərə bölünməsi insanın vaxtını düzgün bölünməsi üçün lazımdır.

Ay təqvimi

Ay təqvimi - ayın Yer kürəsi ətrafındakı hərəkət dövriliyinə əsaslanan təqvim növü. Bu tip təqvimlərdən ən çox istifadə olunanı ay səhifələrinin dəyişmə dövriliyinə əsaslanan təqvimlərdir. İlk Ay təqvimi İkiçayarasında miladdan öncə III minillikd ...

Babil təqvimi

Babil təqvimi - Şumerdə e.ə. IV minilliyin sonu-III minilliyin başlanğıcında hər bir şəhərin öz təqvimi var idi. Kahinlər ulduzlu səmanı müşahidə etməklə xeyli astronomik nəticəni əldə etmişlər. E.ə. III minillikdə səma cisimlərinin hərəkətinin m ...

Günəş təqvimi

Günəş təqvimi - müasir dövrdə təqvimin daha geniş yayılmış növü. Miladdan 2780 il öncə Misir kahinləri tərəfindən 365 gündən ibarət il təqvimi hazırlandı. İlk Günəş təqvimini qədim misirlilər yaratmışlar. Herodotun məlumatına görə" Qara torpağın” ...

Holosen təqvimi

Holosen təqvimi, həmçinin Holosen erası və ya İnsan erası - asrtronomik ilə yaxın olub, ona buz dövründən sonra başlanğıc kimi insan erasının başlanğıcı olaraq 10 000 il əlavə edilməklə hesablanan təqvim sistemidir. İstifadə etdiyimiz Qriqorian i ...

Qədim Misir təqvimi

Qədim Misir təqvimi - adından göründüyü kimi Misirdə tərtib edilmiş ən qədim təqvimlərdən biri. Bu təqvimə əsasən il 3 mövsümdən hər mövsm isə 4 aydan ibarətdir. Qızmar mösvüm Şemu Məhsul mövsümü Peret Daşqınlar mövsümü Axet; Qədim misirlilər möv ...

Təqvim əs-sıhha

Təqvim əs-sıhha lat. Tacuinum Sanitatis - Ərəb alimi İbn Butlan tərəfindən tibb sahəsində yazılmış kitab. Kitabda olan bir çox söz latın dilindən tərcümə edilmişdir. Əsasən Bitki və ərzaqların insan orqanizminə olan xeyir və zərərlərindən danışıl ...

Türk-monqol təqvimi

Türk təqvimi -Bu təqvim Meton dövrəsi üzrə tənzimlənən və qəməri-şəmsi təqvim sisteminə aid olan təqvimlərdəndir. Təqvimdə 12 adi 7 uzun il var. Çin təqvimindəki kimi 12 illik heyvanların adları ilə adlandırılmış dövrə türk-monqol təqviminin əsas ...

Yuli təqvimi

Yuli təqvimi, Yulian təqvimi - köhnə üslub tarixin hesablanma sistemi, ilk Günəş təqvimi. Yuli Sezarın göstərişi ilə başda Sozigen olmaqla bir qrup İsgəndəriyyə astronomu tərəfindən tərtib edilmiş və e.ə. 45-ci ildən Roma imperiyasının əsas təqvi ...

Axıştır mağarası

Qafqazın üst paleolit dövrü düşərgələrindən biri də Axiştır mağarasıdır. Mağara Qara dənizin sahilində Soçi şəhərindən 15 km cənubda Mizimti çayının sol sahilində dəniz səviyyəsindən 300 m yüksəklikdə yerləşir. Mağara ilk dəfə 1936-cı ildə M.Z.Pa ...

Axmaxi kurqanları

Axmaxi kurqanları - Azərbaycan Respublikasının Ağdərə rayonu ərazisində Xaçınçayın sahilində Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinə aid arxeoloji abidə. Araçadzor və Ballıqaya arasında yerləşən Axmaxi kurqanları kiçik həcmli olması ilə fərqlənir. Onların k ...

Altuntəpə

Altuntəpə - Türkmənistanın cənubunda Miana kəndi yaxınlığında Eneolit və Tunc dövrlərinə aid arxeoloji abidə. 1965-1975-ci illərdə V.M.Massonun rəhbərlik etdiyi ekspedisiya Altuntəpəni tətqiq etmişdir. Aşağı təbəqələrdən e.ə. V-IV minilliklərdə y ...

Astara kurqanları

Astara kurqanları - Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunun Telman, Pensər, Təngərud, Suvi və s. kəndləri ərazisində Tunc və Dəmir dövrlərinə aid kurqanlar.

Ataçay nekropolu

Ataçay nekropolu - Xızı rayonu Böyük Qafqaz dağ silsiləsinin cənub-şərq ətəklərindən Xəzər dənizi sahillərinədək olan ərazini əhatə etmişdir. Ərazidə XX əsrin əvvəllərindən Azərbaycanın şimal-şərq bölgəsində arxeoloji tədqiqatlar aparılmışdır. Ta ...

Avstralopitek

Avstralopitek - İnsanların qədim əcdadlarından biri. Təxminən 4 milyon il önceden 1 milyon il öncəyə qədər Afrikada yasamış insana bənzər canlılara verilən cins adı. Antropogenezlərin başlanğıcında avstralopitek növlü meymunlar durur. Avstralopit ...

Babadərviş

Babadərviş yaşayış yeri - Azərbaycan ərazisində arxeoloji abidə Babadərviş yaşayış yeri Mingəçevirdən qərbdə, Qazax şəhərinin cənubqərbində, Ağstafaçayın sol sahilində yerləşir. Qədim yaşayış yeri Ağstafaçay vadisinin dağ silsiləsi ilə birləşdiyi ...

Babadərviş qəbir abidəsi

Babadərviş qəbir abidəsi - Azərbaycan ərazisində arxeoloji abidə Babadərviş qəbir abidəsi 1966-cı ildə V yaşayış sahəsində qeydə alınmışdır. İlk Tunc dövrünə aid qəbir təpənin səthindən 1.5 m dərinlikdə yerləşmişdi. Qəbirdə skelet sol böyürü üstə ...

Babadərviş mağarası

Babadərviş mağarası - Qazax rayonundan 2 km. qərbdə Ağstafaçayın sol sahilində qədim yaşayış yeri. 1958-1966-cı illərdə aparılan kompleks tədqiqat işləri nəticəsində 3 mədəni təbəqə aşkara çıxarılıb. E.ə. 5-ci minilliyə aid edilən alt təbəqədən d ...

Balçılı kurqanları

Balçılı kurqanları - Şəmkir rayonunun Balçılı kəndi yaxınlığında e.ə. 2-ci minilliyə aid qəbir abidələr. Balçılı kurqanlarından tunc təbərzin, toppuz, nizə, iynə, bilərzik, düymələr, mismar, sümük əşyalar, saxsı məmulatı və s. tapılmışdır. Ölülər ...

Balina alleyası

Balina alleyası - Qədim zamanlarda Eskimosların müqəddəs məbədi və ya ibadətgahıdır. Çukotka Muxtar Dairəsinın ərazisinə daxil olan İttiqran adasında yerləşir. Bu arxeoloji kompleks Qrenlandiya balinasının sümüklərindən təşkil olunub. İlk dəfə bu ...

Birka

Björkö adasındakı Birka Viking dövründə Skandinaviya ilə Şərqi Avropa və Şərq arasında əhəmiyyətli bir ticarət mərkəzi idi. Björkö, müasir Stokholmdan 30 kilometr qərbdə, Ekerö bələdiyyəsindəki Mälaren gölündə yerləşir. Birka adasında və Adelsö y ...

Canbasqala

Canbasqala - Qaraqalpaq Respublikasının Turtkul rayonu Qızılqum səhrasında e.ə. IV əsr-eramızın I əsrinə aid qala xarabalığı. Canbasqalanın müdafiə divarları düzbucaqlı sahə əmələ gətirir, bu, yaşayış tikililəri yerləşən iki böyük məhəllədən ibar ...

Cəfərxanlı yaşayış yeri

Cəfərxanlı yaşayış yeri Cəlilabad rayonunun eyniadlı kəndi yaxınlığında, İncəçayın sağ sahilində yerləşir. Yaşayış yerinin yerləşdiyi ərazinin dəfələrlə şumlanması abidənin dağılmasına və planının itməsinə səbəb olmuşdur. Arxeoloji tədqiqatlarla, ...

Çaxmaqlı düşərgəsi

Çaxmaqlı düşərgəsi - Azərbaycanda mustye mədəniyyəti dövrünə aid abidə. Çaxmaqlı düşərgəsi Kiçik Qafqazın aşağı dağlıq ətəyində, İncəsu-Təvədöy çayı hövzələri arasında II Şıxlı kəndindən 7 km cənubda yerləşir. Məmulat yayılan sahə 60x40 m ölçüdəd ...

Çalağantəpə

Çalağantəpə - Azərbaycan Respublikası Ağdam rayonunun Əfətli kəndi yaxınlığında, Аğdam-Ağcəbədi şosse yolunun 17-ci km-də, yoldan 120 metr sağ tərəfdə yerləşən Eneolit dövrünə aid yaşayış yeri.

Çatalhöyük

Müasir Konya şəhərinin cənubi-şərqində, Hasandağının təqribi olaraq 136 kilometr uzağında, Konya ovasına hakim taxıl sahəsindədir. Şərq yerləşimini, ən son Daş dövrü sırasında ovadan 20 metr yüksəkliyə qədər çatanan bir yerləşim məsafəsindədir. A ...

Çingiz xanın qəbri

Ölümündən 800 il keçdikdən sonra da Çingiz xanın qəbri nin axtarışları davam edir. Hazırda bu iş üçün nəinki yeni texnologiyalara əl atılır, hətta dünyanın bir çox yerlərindən mütəxəssislər də cəlb olunur. Həvəskar arxeoloqlar Google xəritəsində ...

Ərəbyengicə yaşayış yeri

Ərəbyengicə yaşayış yeri - Azərbaycan ərazisində arxeoloji abidə Ərəbyengicə yaşayış yeri Şərur rayonunun eyni adlı kəndinin yaxınlığında, Araz çayı ilə Arpaçayın birləşdiyi yerdə salınmışdır. Eneolit və Erkən Tunc dövrünün abidəsidir. Yaşayış ye ...

Fərhad evi

Fərhad evi - Şahbuz rayonunun Biçənək kəndindən şərqdə, Batabat yaylağında arxeoloji abidədir. Naxçıvan-Laçın-Yevlax avtomobil yolundan sağda, Zorbulaqdan təqribən 1 km şərqdədir. Liparit tuf qayada külüng tipli metal alətlə qazılmış dörd otaqdan ...

Firuz-1 düşərgəsi

Firuz-1 düşərgəsi Qobustanda Kiçikdaş dağının şərq ətəyinin orta hissəsində, dəmir yolu xəttindən aralıda qədim qayaüstü təsvirlər kolleksiyasının 80 №-li daşın üstünü örtmüş, uzunluğu 20 m, parçasının şərq və şimal tərəfləri altında əmələ gəlmiş ...

Göytəpə (arxeoloji abidə)

Göytəpə yaşayış yeri Urmiya gölünün qərbində, Urmiya şəhərindən 7 km cənub-şərqdə yerləşir. Abidədə aparılan səkkiz qazıntı sahəsindən yalnız birində Kür-Araz mədəniyyətinə aid edilən "K" təbəqəsinə rastlanmışdır. Abidənin mərkəzində yerləşən I q ...

Günəştəpə

Günəştəpə - Füzuli şəhərinin şimalında, Köndələnçayın sağ sahilində eneоlit və erkən Tunc dövrü insan məskəni. 1964-cü ildə arxeoloji qazıntılar zamanı Günəştəpədə enоlit və Tunc dövrlərinə aid gil qablar, daş alətlər, qab alətlər, Qab nümunələri ...

Günəştəpə yaşayış yeri

Günəştəpə yaşayış yeri - Azərbaycan ərazisində arxeoloji abidə Günəştəpə yaşayış yeri Füzuli şəhəri yaxınlığında, Köndələnçayın sağ sahilində yerləşir. Abidənin İlk Tunc dövrünə aid mədəni təbəqəsinin qalınlığı 2 m-dir. Bu təbəqədə qaya parçaları ...

Xantəpə

Füzuli şəhərinin cənub-şərqində e.ə. V-II minilliklərə aid çоxtəbəqəli yaşayış yeri. Təpə dairəvi fоrmalıdır. Hündürlüyü 8-10 metrdir. Qazıntı və tədqiqat işləri zamanı buradan eneоlit ilk və tunc dövrlərinə aid gil məmulatı və daş alətlər tapılm ...

Xınalıq kurqanları

Xınalıq kurqanları 2011-ci ilin iyul ayında Xınalıq Dövlət tarix-memarlıq və etnoqrafiya qoruğunun Xınalıq kəndinə aid ərazisində aşkarlanmışdır. Burada aşkarlanan iri kurqanların sayı 5 ədəddir. Bu iri kurqanların e.ə. III-II minilliklərə aid ol ...

I Kültəpə

Naxçıvan şəhərindən 8 km aralıda yerləşən I Kültəpə yaşayış yeri 1.5 hektara yaxın bir ərazini əhatə etməklə 22.2 metr qalınlığında mədəni təbəqəsi olan yüksək bir təpədən ibarətdir. Təpə bütövlükdə aşağıdan yuxarıyadək kül, xırda daş, təsərrüfat ...

Kudaro mağarası

Kudaro mağara düşərgələri Böyük Qafqaz dağları ərazisində Cənubi Osetiyanın Cav rayonunda, Adcori çayının sol sahilində yerləşir. Mağara dəniz səviyyəsindən 1600 metr yüksəklikdədir. Kudaro I mağarasının çöküntülərində altı mədəni təbəqə qeydə al ...

Kukaş kurqanı

Kukaş kurqanı 2011-ci ilin avqust ayında Cek kəndinə aid Kukaş ərazisində aşkarlanmışdır. Eyni zamanda Cek kəndinin Zanqar ərazisində də qədim yaşayış məntəqəsi aşkarlanmışdır. Ərazidə işləyən arxeoloq İdris Əliyevin bildirdiyinə görə, tapıntılar ...

Qaratəpə (Ağcabədi)

Qaratəpə - Azərbaycanın Ağcabədi rayonunun Kəbirli kəndi yaxınlığında e.ə. I minillikdən orta əsrlərə qədərki dövrə aid yaşayış yeri. Sahəsi 2 ha-a yaxındır. qazıntılar zamanı üç mədəni təbəqə öyrənilmişdir. E.ə. VII-VI əsrlərə aid alt təbəqədə ç ...

Qayalı (Kəkildağ) düşərgəsi

Qayalı Kəkildağ düşərgəsi Kəkildağın 2 km cənubunda sıldırım qayalığın üstünə yaxın yerdə salınmışdır. Qayalının inkişaf etmiş kompleksində daş məmulatının yan və üst tilləri iti, patinası isə zəifdir. Nüvələrin qalınlığı və ölçüləri kiçilir. Qop ...

Qazma mağarası

1987-1990-cı illərdə Ə.Q.Cəfərovun rəhbərliyi ilə Qazma mağarasında qazıntı işləri aparılmışdır. Qazıntı zamanı qalınlığı 3 m olan mədəni təbəqə aşkar edilmişdir. 6 mədəni təbəqə qeydə alınmışdır. 1-2-ci təbəqələrdən Orta əsrlər və Tunc-Eneolit d ...

Qəleyçibulaq

Qəleyçibulaq – Ağsu rayonu Nuran kəndinin 2 km Şimal-Qərbində antik dövrə aid yaşayış yeri və qəbristanlıq. Qəleyçibulaq 1973-cü ildə üzüm bağı salınarkən aşkar edilmişdir. 10-12 ha ərazini əhatə edir. Qəleyçibulağın yerləşdiyi sahə əhali arasınd ...

Qırxçıraq

Orta əsrlərə aid yaşayış yeridir. Bakı-Salyan şose yolunun 117 km-də, Kür çayının köhnə yatağının sol sahilindədir. Çay kənarında və karvan yolu üstündə olması Qırxçıraq əhalisinin təsərrüfat həyatına mühüm təsir göstərmişdi. Qırxçıraq ərazisində ...

Qızılvəng qəbiristanlığı

Qızılvəng qəbiristanlığı - Naxçıvan ərazisində Tunc və İlk dəmir dövrlərinə aid qəbristan. Naxçıvan çəhərindən 18 km aralı Arazın sahilindədir.Qızılvəng qəbristanının daş-qutu tipli qəbirlərində meyitlər bükülü, bəzən də oturdulmuş halda dəfn edi ...